¶ Sequitur sacramentum poenitentiæ.

¶ Sequitur sacramentum poenitentiæ.

¶ De sacramento poenitentiæ tractat Magister sententia. 4 d. 14. & S. Thomas. 3. p. q. 84.
  De poenitentia, prima parte
  Pœnitentia est sacramentum.

PœnitẽtiaPœnitentia est sacramẽtumsacramentum.

  ¶ QVÆRITVR, vtrum poenitentia sit sacramentum, & vtrum post baptismum sit aliquod signum visibile | institutum ad remissionem peccatorum actualium? Respondeo, quod sic, & est conclusio de fide: vt patet Ioannis 10. quorum remiseritis peccata remittuntur eis. Et Matthæi. 18. quodcunquodcunque solueris super terram erit solutum & in coelis. Ex his locis patet, quod est alia auctoritas & iurisdictio inter homines ad remittendum peccata. Et hæc iurisdictio inter homines exercetur per actum exteriorem, ergo poenitentia est signum sensibile institutũinstitutum á Deo in remissionem peccatorum, ac proindè est sacramẽtumsacramentum. Idem patet auctoritate ecclesiæ in ca. ad abolendam extra de hęreticishaereticis. Et expressè inter sacramenta numeratur confessio peccatorum. Et inter hæreticos numerantur qui aliter sentiunt de sacramentis quam ecclesia romana sentit. Et in conci.concilio Florentino sub Eugenio. 4. numerat̃numeratur poenitentia inter septẽseptem sacramenta, er|go. Vocatur autẽautem sacramentũsacramentum poenitẽtiæpoenitentiæ, quāuisquamuis cōtineatcontineat cōtritionẽcontritionem, & satisfactionẽsatisfactionem, & confessionẽconfessionem: quia sumpsit nomẽnomem ab vltimo: vt dicit. S. Tho. 4. d. 16. q. 1. a. 1. sicut sæpè vsitatũvsitatum est. Nam licet homo sit animal, corpus, & substātiasubstantia, non denoĩaturdenominatur nisi ab vltimo quod est homo. Sic etiāetiam sacerdos quāuisquamuis sit diaconus et subdiaconꝰsubdiaconus noĩaturnominatur sacerdos ab vltimo. Quia verô vltima pars poenitentiæ, quæ est satisfactio est poenalis, imo oĩaomnia in hoc sacramẽtosacramento sunt poenalia: ideó vocatũvocatum est sacramẽtũsacramentum poenitẽtiępoenitentiae totũtotum aggregatũaggregatum ex illis partibꝰpartibus tribus, tam actus poenitentis, quam absoluẽtisabsoluentis
  Materia sacramenti poenitentiæ.

Materia sacramenti poenitẽtiæpoenitentiæ.

  ¶ QVÆritur, quæ sit materia huius sacramenti? Respon.Respondeo quod materia remota sunt peccata poenitentis. Vnde cùm beatissima virgo nullum prorsus peccatũpeccatum habuerit, falsissimũfalsissimum est quod quidāquidam fingũtfingunt scilicet quod cōfitebaturconfitebatur b. IoāniIoanni euangelistęeuangelistae. Materia verò ꝓpinquapropinqua | est confessio peccatorum mortalium post baptismum commissorum.
  Forma sacramenti poenitentiæ.

Forma sacramẽtisacramenti poenitentiæ.

  ¶ QVÆritur, quæ sit forma huius sacramenti? S. Tho. 3. p. q. 84. art. 3. dicit quòd forma vera sacramẽtisacramenti poenitentiæ est, ego te absoluo. Sicut enim Marci vltimo, & Matthæi vltimo dñsdominus loquens de baptisino dixit, baptizantes eos in nomine patris, & filij, & spiritus sancti: non dixit hæc sit forma baptismi, ego te baptizo, & tamen hæretici Vuiclephistæ dicũtdicunt illam esse formam baptismi: sic de poenitentia dicitur Matthæi. 18. quodcũquodcunque solueris super terrāterram, ergo hæc erit forma poenitentiæ, ego te absoluo. Item. 2. Chorinthi. 2. ego quod donaui si quid donaui propter vos in persona Christi, ergo sicut Paulus dicit se donasse, sic debet & sacerdos dicere, ego te absoluo. Item vt ait sanct. Thom. opusculo. 22. non est parui momenti quod ecclesia | canit. Iam bone pastor Petre clemẽsclemens accipe vota præcātiumpræcantium, & peccati vincula resolue tibi potestate tradita, ac proindè non est blasphemia, vt putātputant isti hæretici, quòd sacerdos dicat, ego te absoluo. Item in concilio Florenti.Florentino sub Eugen. 4. expressè determinatur hāchanc esse formam poenitentiæ, scilicet ego te absoluo, hęchaec igitur est forma cōueniensconueniens & necessaria. Et licet permittantur alia verba, omnia sunt de congruitate, sicut etiam crucis signum. Et si dicatur in cap. nunquid de consecratione. d. 5. sacramenta cruce perficiuntur, sed non loquitur de omnibus sacramentis. Manuum impositio, dicit Palu. quod est de congruitate. Sed sanct. Tho. ait quod non debet fieri. Signat em̃enim copiosum munus gratiæ conferri, sicut in sacramento confirmationis.
  Poenitentia est sufficiens remedium contra pe…
Poenitentia est sufficiens remedium contra peccata.

Poenitentia | est sufficiens remediũremedium contra peccata.

  ¶ QVÆritur, vtrum poenitentia sit remedium sufficiens contra peccata? | RespōdeoRespondeo, quòd sic. Patet ex illo Ezechielis. 18. si impius egerit poenitentiāpoenitentiam ab omnibus peccatis suis quęquae operatꝰoperatus est, vita viuet & non morietur: omniũomnium iniquitatum eius quas operatus est non recordabor. Et idem dicitur ca. 33. & Sapientiæ. 11. dissimulans peccata hominum propter poenitentiāpoenitentiam. & Matthæi. 3. poenitentiam agite & appropinquauit regnum coelorum. Idem dicitur Matthæi. 4. & Luc. 15. gaudiũgaudium est angelis super vno peccatore poenitentiam agente, Et. 2. Chorinthi. 7. quæ enim secundũsecundum Deum tristitia est salutem operatur. Luc. 17. si poenitentiāpoenitentiam egerit dimitte illi. Et sunt in vtroque testamento infinita testimonia. Et si obijcias illud Hebreo. 6. impossibile est eos qui semel sunt illuminati &c: rursus renouari ad poenitentiam. Dico cum sanct. Tho. 3. p. q. 84. ar. 10. ad. 1. & cum Chrisosto. & omnibus san|ctis doctoribus, quod ibi negat Paulus, non poenitentiāpoenitentiam, sed renouationẽrenouationem per baptismũbaptismum secundo acceptũacceptum. Quia baptismus non est iterabilis. PeccatũPeccatum verò in spiritũspiritum sanctũsanctum si sit finalis im poenitentiępoenitentiae. i. peccatum cum quo homo moritur sine hoc quod egerit poenitentiāpoenitentiam de eo, est irremissibile. Alia autem peccata in spiritũspiritum sanctũsanctum dicũturdicuntur irremissibilia quia difficilè remittũturremittuntur: & raro DeꝰDeus tales cōuertetconuertet: & sũtsunt in magno periculo. Sed tamen si poenitentiam egerint, re missionem sine dubio consequentur.
  Pœnitentia est necessaria ad salutem peccator…
Pœnitentia est necessaria ad salutem peccatorum.

PœnitẽtiaPœnitentia est necessaria ad salutem peccatorum.

  ¶ QVÆritur, an poenitentia sit remediũremedium necessariũnecessarium ad salutem post lapsum in peccatũpeccatum? RespōdeoRespondeo quod sic, nam in sacris literis vbicunvbicunque dñsdominus hortatur ad veniam petendam, non dat aliud remedium nisi poenitentiam, ergo. Et hoc adeo verum est, quòd etiam requiritur poenitentia de peccatis commissis ante baptismum, adulti enim | qui baptizantur necesse est quod doleātdoleant de peccatis: iuxta illud actorũactorum. 2. poenitentiāpoenitentiam agite, & baptizetur vnusquisq;vnusquisque vestrum. Et Augustinus libro de poenitentia ait, omnis qui iam suæ voluntatis arbitrer constitutus est cum ad sacramentum fidelium accedit: nisi eum veteris vitæ poniteat nouam non potest inchoare: quod & habetur de cōsecraconsecra. d. 4. cap. omnis qui. Ab hac autem poenitentia cum baptizantur soli paruuli sunt immunes. De venialibus autem non est necessaria poenitẽtiapoenitentia, quia per dilectionem Dei, & multa alia remitti possunt. Si verò peccator præueniatur aliquo periculo maris, vel latronum, vel alicuius alterius, poenitentia eius erit quòd faciat tunc quicquid possit. Dicat miserere mei Deus, vel aliquid simile: quicquid em̃enim possit etiāetiam in vltimo statu facere hoc animo vt concilietur Deus & placa|tus reddatur, poenitẽtapoenitentia iestest. Talis nāq;namque non est extra salutis statum.
  Pœnitentia remittit pœnam peccatorum.

PœnitẽtiaPœnitentia remittit pœnam pctōrũpeccatorum.

  ¶ QVÆritur, vtrũvtrum per poenitentiāpoenitentiam remittatur poena debita peccatis? Respond.Respondeo quòd per poenitẽtiampoenitentiam semper remittitur aliqua pars reatus & fit minor, non tamen oportet quod tollatur tota obligatio ad poenam. Nam omnes fatẽturfatentur quòd postpostquam poenituit aliquis, imponenda est ei aliqua poenitentia. Nec hoc infert pręiudiciumpraeiudicium aliquod diuinæ misericordiæ, quòd post dimissam culpam quærat poenam ab amico: qui enim peccat lęditlaedit iustitiam simul & amicitiam. Iure autem amicitiæ teneor ego dum aduersarius petit væniāvæniam, & est paratus facere quicquid voluerim, recipere eum ad pristinam amicitiam. Nec debeo dicere, non parcam, aut non erit amicus donec reddat domum quam combussit. Sed nihilominus salua amicitia possum repete|re domũdomum meāmeam. Et rex potest amico suo remittere homicidium, tamen omnino salua amicitia cogit eum satisfacere alteri per iniuria: sic Deus omnino postpostquam aliquis petit veniāveniam reddit in amicitiāamicitiam, & nihilominus exigit iustitiam. Nota vnũunum locum ex quo expressè cōstatconstat quod Deus punit hominẽhominem postpostquam factus est ei amicus. 2. Reg. 12. postquāpostquam dimissit Deus peccatũpeccatum Dauid, dicitur verũverum tamẽtamen filius qui natus est tibi moriet̃morietur. &c.
  Venialia peccata quomodo remittantur.

Venialia peccata quomodo remittantur.

  ¶ QVÆritur quomodo remittantur peccata venialia? RespōRespondeo. 1. quòd quicquid sufficit ad remittendum mortale, sufficit etiam ad remittẽdumremittendum veniale. Est clarum, quia quicquid est in veniali est in mortali & aliquid amplius ergo. Secundò dico quod ad remissionẽremissionem venialis sufficit dilectio Dei. Nam cum Dei dilectio sit ei velle placere, & qui vult ei placere, vult virtualitèr non displicere: iam ibi interuenit displicentia | interpretatiua quęquae sufficit ad remissionem venialium: vt ait sanct. Tho. 3. p. q. 87. a. 1. Nam apud homines sufficit ad remissionẽremissionem leuis offensęoffensae dicere ei quẽquem offendit, ego post hac volo tibi in omnibus placere, ergo multo magis apud DeũDeum qui pronior est ad miserendum. ItẽItem probat hoc Scotus, plus placet deo dilectio ista quam displiceat peccatũpeccatum veniale: sed homines etiam mali si offendāturoffendantur leui offensa, & prestent̃prestentur eis magna beneficia non exigunt satisfactionẽsatisfactionem leuis iniuriæ, etiāetiam si non petatur venia, ergo dilectio dei sufficit ad remissionẽremissionem peccatorũpeccatorum venialium. Per dilectionẽdilectionem verò Dei, aut per displicẽtiamdisplicentiam generalẽgeneralem dimittuntur omnia illa peccata venialia ad quæ homo non est actualitèr affectus, vel virtualiter. Si verò quis est affectus vni peccato veniali, & dolet de alio, remittit̃remittitur peccatũpeccatum de quo dolet manẽtemanente alio. Et qm̃quoniam in illa potestate | ecclesiæ tradita in illis verbis quorũquorum remiseritis peccata non solum tradita est facultas remittendi peccata per poenitentiam quæ est sacramentum: sed etiam multis alijs modis cùm ad remissionem venialium non sint necessaria sacramẽtasacramenta: relicta est potestas ecclesiæ ad instituẽdainstituenda media ad eorum remissionem. Et ista sunt oratio dominica, benedictio episcopi, tũsiotunsio pectoris, aqua benedicta, & similia, quæ sine quocũq;quocunque alio motu bono sufficiũtsufficiunt remittere venialia per hoc quòd fiunt quia sunt ab ecclesia instituta in remedium venialium. De aqua benedicta Alexander quintus à Petro dicit, & habetur de cons. d. 3 ca. aquāaquam. Aquam sale conspersam populis benedicimus vt ea cuncti aspersi sanctificentur, & purificentur. Quod etiam omnibus sacerdotibus faciendum esse mandauimus. Nam si sanguis vitulæ aspersus | sanctificabat, multo magis aqua sale aspersa, & diuinis precibus cōsecrataconsecrata populũpopulum sanctificat. De oratione dnicadominica habetur de poenitentia. d. 3. c. de quotidianis. Et est Chrisosto.Chrisostomus dicentis, de quotidianis leuibusleuibusque peccatis quotidiana oratio fidelium sufficit, scilicet pater noster. De benedictione ep̃aliepiscopali, & abbatũabbatum habet̃habetur. 1. q. 1. c. benedictio, ca. multi. De tunsione pectoris habet̃habetur de poenitentia. d. 1. c. tres sunt actiones & d. 2. c. sicut inquit, & de sacra vnctione capitulo cum venissem. §. primo.
  Peccata per poenitentiam remissa an reddeant …
Peccata per poenitentiam remissa an reddeant per sequens peccatum

Peccata per poenitẽtiāpoenitentiam remissa an reddeātreddeant per sequens peccatũpeccatum

  ¶ QVÆRItur, vtrũvtrum peccata per poenitentiam remissa reddeātreddeant per sequẽssequens peccatum? SāctSanct. Tho. 3. p. q. 88. arti. 1. dicit quòd in peccato duo possunt cōsiderariconsiderari, vnum est ipsa culpa, alterum reatus ad poenam, & tunc ponit tres conclusiones. Prima peccatum non potest reddire quantum ad culpam. Patet nam si sortes occîdit hominem & | egit de illo homicidio poenitentiam: & iterum post poenitentiam furatus est, hoc vltimum peccatum furti non habet maculam homicidij. Secunda cōclusioconclusio, peccatum non reddit quātũquantum ad reatum poenæ sensus. Quia noua poena sensus debet̃debetur peccato huic nouo, & non illa prior. Tertia conclusio peccata pręteritapraeterita reddeunt persequẽspersequens peccatũpeccatum quantum ad poenam dānidamni aliquo modo: quia eadẽeadem poena dānidamni erit pro quolibet peccato: & eodẽeodem modo priuatur visione diuina. Et hoc modo intelligit̃intelligitur illud Iacobi, qui in vno peccauerit factus est omnium reus. VerũVerum est quod peccata præcedẽtiapræcedentia dicuntur aliquo modo reddire per quandāquandam ingratitudinem, ad istũistum sensum, quod grauius est peccatũpeccatum quod nunc post remissa peccata fit, quāquam si prius non essent remissa peccata. Post remissionẽremissionem em̃enim iterum DDeum offendere magna ingratitudo est. | Hæc aũtautem grauitas quæ ratione ingratitudinis consurgit, cum non mutet speciẽspeciem peccati secundũsecundum oẽsomnes, non est de necessitate cōfitendaconfitenda. Non em̃enim est opus, vt dicat postpostquam sum mihi dimissa peccata adulteratus sunt. Patet igitur quod peccata semel remissa non reddeunt per peccatum sequens. Sine poenitentia em̃enim sunt dona Dei, Roman. 11.
  Per pœnitentiam restituitur gratia, & virtute…
Per pœnitentiam restituitur gratia, & virtutes infussæ.

Per pœnitentiam restituitur gratia, & virtutes infussæ.

  ¶ QVÆritur, vtrũvtrum per poenitẽtiāpoenitentiam restituant̃restituantur homini gr̃agratia, & virtutes infussęinfussae? Respō.Respondeo secndũsecundum oẽsomnes, quodnon est dubitandũdubitandum de hoc. Nam cùm in poenitentia detur gratia, necessario dantur omnes virtutes infusse, quæ gratiāgratiam cōcōmittāturconcommittantur: sicuti in baptismo, quia datur gratia, dantur etiam virtutes morales. Sed tota difficultas est, vtrũvtrum resurgat poenitens ad tantātantam gratiāgratiam quātamquantam habebat anteantequam caderet, vel ad maiorẽmaiorem, aut minorẽminorem? Ad quod oibusomnibus alijs opinionibꝰopinionibus demissis, dico cum S. Tho. 3. p. q. 89. | ar. 2. 3. &. 5. quòd poenitens non semper resurgit ad maiorem gratiam quāquam illa à qua cecidit, nec ad ęqualemaequalem, sed secundùm proportionem contritionis quam habet. Hæc opinio fuit antiquorũantiquorum omnium, Alberti magni, Alexandri de Ales. 4. p. q. 77. mẽbromembro. 5. & Bonauenturæ. 4. d. 14. & Ricardi, & omnium illorum qui scripserunt in theologia grauitèr, & modestè. Hoc probatur à posteriori, præter auctoritatem Hieronymi quam allegat sāct.sanctus Tho.Thomas quia experientia ostendit, quòd poenitens non semper resurgit ad maiorem gratiam: videmus enim feruentissimos viros post peccatum, & poenitentiam tepidè, & non ita feruẽterferuenter sicut anteà operari, ergo non habent tunc maiorem gratiam & amorẽamorem Dei, amor enim Dei non est occiosus. Videmus verò magnum peccatorẽpeccatorem aliquādôaliquandô seruentissimè poenitere, & exerce|ri in bonis operibus, igitur non omnes resurgũtresurgunt semper ad maiorẽmaiorem, vel æqualem gratiam. Item ad gratiam requiritur dispositio, & quanto maior est dispositio tanto maior gratia introducitur, sed contritio est dispositio non solùm ad nouam gratiam, sed etiam ad gratiam pręteritampraeteritam, ergo quanto maior fuerit contritio tātotanto maior erit gratia, etiāetiam pręteritapraeterita. Dico igitur primò quòd cuicunque resurgenti extra gratiam quæ datur ei secundùm mensuram contritionis quam habet, & quęquae daretur etiam sine meritis prioribus, datur ei aliquid ratione pręcedẽtiumpraecedentium meritorũmeritorum. V. g. sit Petrus quod habebat centum meritorum gradus, cōteriturconteritur nunc post peccatum cōtritionecontritione vt decem, dico quòd vltra gratiam vt decẽdecem quęquae datur ei ratione contritionis, datur aliqua gratia ratione pręcedentiũpraecedentium meritorum. Secundò dico quòd quan|to prædicta cotritio maior fuerit, tātotanto maior gr̃agratia dabit̃dabitur ei ratione præcedentiũpræcedentium meritorũmeritorum. V. g. Petrus anteà habebat gratiāgratiam vt decẽdecem, & Plato vt decẽdecem, resurgunt ambo, Petrus contritione vt decẽdecem, Plato contritione vt. 20. dico quod Platoni dabitur maior gratia ratione præcedentiũpræcedentium meritorũmeritorum. Tertiò & vltimo dico, quod perfecte poenitẽtipoenitenti. i. ex toto conatu semꝑsemper restituit̃restituitur tota gr̃agratia præcedẽspræcedens. Nam ꝑfectæperfectæ poenitẽtiæpoenitentiæ correspōdetcorrespondet perfecta restitutio, non est aũtautem perfecta restitutio nisi restituatur totũtotum, ergo & consequentèr secundũsecundum proportionẽproportionem poenitẽtiæpoenitentiæ restituitur præcedẽspræcedens gratia. Quia iustũiustum est quod si toto conatui correspondet tota gr̃agratia, quod medietati conatus respondeat medietas gr̃ægratiæ, & tertiæ parti conatus. 3. pars gratiæ, & sic consequenter. Vnde optimũoptimum est sępesaepe dolere de peccatis, vt restituat̃restituatur tota gr̃agratia ratione præcedentiũpræcedentium meritorum
  Per omnia bona opera restituitur aliquid de g…
Per omnia bona opera restituitur aliquid de gratia perdita.

Per omnia bona opera restituitur aliquid de gratia perdita.

¶ VTRVM, autem ratione aliorũaliorum bonorum operum restituatur aliquid de gratia præcedenti? Probabiliter dicimus, quòd sic. Videtur enim omnino quod bonus princeps si ꝓpterpropter delicta abstulerit ab aliquo bona, post modũmodum illo poenitente restituerit ei princeps aliquam bonorum partẽpartem, tot obsequia posset deindè regi exhibere, quòd reddat ei omnia: & esset hoc laudabile in principe: ita prorsus videtur dignum sentire de Deo, & quòd diligẽtidiligenti DeũDeum vel danti eleemosynam, vel alia bona opera facienti post poenitentiam, restituat aliquid de gratia deꝑditadeperdita. CertũCertum igitur est merita pręcedẽtiapraecedentia non perdi omnino, sed recuperari á poenitẽtepoenitente
¶ De contritione.
  Contritio quid sit.

CōtritioContritio quid sisit.

  ¶ DE partibus poenitẽtiæpoenitentiæ tractatũtractatum aggrediens. Quæritur in primis quod | sit contritio? quoniāquoniam ea est poenitẽtiæpoenitentiæ pars prima? Respondeo, quôd est perfectus actus poenitentiæ. Poenitentia enim virtus est per quāquam placamus nobis Deum iratum, & cōsequimurconsequimur remissionem peccatorum. Ad hæc em̃enim duo debet dirigi tota poenitentis intẽtiointentio. Est aũtautem iste actꝰactus poenitẽtispoenitentis dolor vndê poenitẽtiæpoenitentiæ dolor est cōtritiocontritio, qui maximè ꝓpiciat̃propiciatur DeũDeum. HieronyHieronymus & habet̃habetur de poenitentia d. 1. ca. mẽsurammensuram, apud Deum non tantum valet mensura tẽporistemporis quàm doloris. Et Chrisostomus homelia. 21. super Matthæum, non dolere quia peccaueris magis indignari facit Deum, quàm idipsum quod anteà peccaueras. Sunt de hoc infinita testimonia sanctorum, & sacræ scripturæ attestantia, quod dolor de peccatis est pars poenitentiæ valens ad remissionem peccatorum: vt patet ex conuersione Magdalenæ, & fletu Petri | post negationẽnegationem &c. Habemus igitur quòd contritio est dolor. Sed notandũnotandum duplicem esse dolorem, quia quidam est sensitiuus, alius est intellectiuus. Contritio autem est dolor intellectiuus & non sensitiuus: vt docet, sanct. Tho. 3. p. q. 85. ar. 1. & omnes doctores Quia cōtritiocontritio est in potestate nostra, sed dolor sensitiuus non est in potestate nostra, ergo. Et adhuc ꝓprièpropriè loquendo contritio non est ipse dolor, sed odium & displicentia peccati, ex quo nascitur dolor. Est igitur contritio odium, nolitio, & detestatio peccatorum præteritorum.
  An sit necessarium propositum non peccandi.

An sit necessariũnecessarium propositũpropositum non peccandi.

  ¶ QVÆRITVR, an sufficit dolere solũsolum de peccatis præteritis, vel an requiratur etiam propositum non peccandi? Hæc est grauis quæstio & de qua sunt opiniones. Maioris in. 4. dis. 14. q. 1. & Almain, & Bonauentu. 4. d. 14. in expositione textus dicunt, quod | si poenitẽspoenitens nihil cogitat de futuro, non oportet quòd habeat propositum cauendia peccatis, sed sufficit quòd actu alitèr non habeat contrariũcontrarium actũactum. SāctSanct. Tho. 1. 2. quæstione 113. arti. 5. & in. 4. d. 14. in expositione textus & d. 17. q. 2. ar. 2. quæstiuncula. 4. &. 3. p. q. 85. a. 3. &. q. 90. ar. 4. &. 3. contragentes, ca. 158. &. 4. contragentes, cap. 72. & Adrianus quodlibeto. 5. ar. 3. dicunt, quod requiritur actuale propositum cauendi á peccatis futuris. IdẽIdem tenet Albertus Magnus. 4. d. 14. ar. 10. & Alexander de Ales. 4. p. mẽbromembro. 9. Quæ harũharum opinionum sit verior ego nescio: sed probabilior est opinio sancti Tho. & & consequentèr securior, ac proindè tenẽdatenenda. Quia in materia morali oportet loqui crassis coniecturis. Pro opinione. S. Tho. faciunt verba concilij Florentini, quæ dicunt ad contritionẽcontritionem expectat dolere de peccatis commissis | cum proposito non peccādipeccandi de inceps. Item IoānisIoannis. 5. &. 8. existenti ad piscinam dixit dñsdominus & adulteręadulterae, amplius noli peccare: non dixit non pecces, sed noli. Item primũprimum quod ab eo qui fecit iniuriam postulamus, est huiusmodi ꝓpositumpropositum, señor nunca mas. Item non habet veram poenitentiam qui non diligit DenmDeum super omnia: sed qui sic diligit Deum vult ei in omnibus placere, & in nullo displicere, ergo talis hahethabet propositum cauendi futura.
  Contritio est de peccatis actualibus sed non …
Contritio est de peccatis actualibus sed non oportet vt de quolibet peccato sit distincta contritio

Contritio est de peccatis actualibus sed non oportet vt de quolibet pctōpeccato sit distictadistincta cōtritiocontritio

  ¶ QVÆRITVR, de quo debeat esse contritio? Respondeo, quòd non de peccato originali, sed de peccatis actualibus. Et est differẽtiadifferentia, quia ad peccata mortalia requiritur contritio: non tamen ad venialia. Vtrum autem debeat esse contritio distincta de omnibus peccatis in particulari, vel an sufficiat vnica contritio de omnibus in generali, dubitari solet. | Quidam enim tenuerunt necessarias esse tot cōtritionescontritiones quot peccata mortalia, quia sanct. Tho. dicit quòd contritio debet esse distincta de singulis peccatis mortalibus. Sed ego credo sicut dicit Caieta.Caietanus quòd hæc opinio sit falsissima. Non oportet reddere poenitentiam ita difficilem, & inaccesibilem. Quod ego sentio est, quod ad remissionem peccatorum sufficit dolor generalis de omnibus peccatis: & non requirit̃requiritur dolor in particulari. Patet quia alias non posset homo cōsequiconsequi remissionem peccatorum nisi in aliquo certo & determinato tempore, quod est falsissimum: nam in quocunque momento potest homo sufficientèr cōtericonteri, iuxta illud Ezechielis. 33. in quacũquequacumque die ingemuerit peccator &c. Et sumitur ibi dies pro momento. SequęlaSequaela autem probatur, quia ad cogitandũcogitandum peccata requiritur certum tempus, er|go ad dolendum in speciali etiam requiritur tempus certũcertum. Et hoc primũprimum conceditur, & necessario concedẽdũconcedendum est ab omnibus. Secundò dico quod nec ante contritionem generalẽgeneralem, nec post requiritur cogitatio & detestatio singulorum peccatorũpeccatorum in particulari ante confessionem: in ipsa enim confessione tenetur homo conteri in speciali. Cùm enim confessio debeat esse distincta, tunc cùm ea cōfiteturconfitetur detestatur illa: nam aliâs esset fictio. Nec oportet dicere, doleo de istis quatuor & de his. 6. sed doleat de omnibus & confiteatur distinctè peccata sua, et hoc sufficit. Quia actus interior poenitentiæ à quo exterior ꝓficiscit̃proficiscitur, singula mortalia quęquae sub cōfessioneconfessione cadũtcadunt respicit
  An quilibet paruus dolor sufficiat ad remitte…
An quilibet paruus dolor sufficiat ad remittenda peccata.

An quilibet paruus dolor sufficiat ad | remittẽdaremittenda pctāpeccata.

  ¶ QVÆRItur, vtrum quicũquequicumque dolor peccatorum quantumuis paruus sufficiat ad remittendum peccata? Scotus. 4. d. 14. q. 2. arti. 2. dicit quod licet quis | habeat dolorem de peccatis propter Deum cum omnibus alijs bonis circũstantijscircunstantijs: nisi talis dolor habuerit certācertam intensionem, & continuationem, non sufficit. Quanta autem debeat esse ista intensio doloris, dicit quód solus DeꝰDeus nouit. Sed hoc est mere voluntariè dictum. In re autem necessaria ad salutẽsalutem non debemus loqui sine auctoritate sacræ scripturæ, aut sanctorum. Item arguitur contra hoc, Deus pronior est ad miserendum quàm ad puniẽdumpuniendum, sed quæcunquæcunque intensio voluntatis in peccatum etiam in vno instanti sufficit ad dānandũdamnandum hominẽhominem, ergo quęcũquaecumque intensio cōtracontra peccatum in quocũquocumque instanti sufficiet ad consequendāconsequendam misericordiam & remissionem. Tenendum igitur est (omissa multitudine argumentorum) quòd in cōtritionecontritione non requiritur certa intensio, aut cōtinuatiocontinuatio temporis. Sed tunc dubitatur quo|modo intelligitur, quòd contritio debet esse maximus dolor, vt dicunt doctores requiri: quia est de maximo malo scilicet de offensa Dei? Ad hoc dicẽdũdicendum, quod sicut dilectio Dei debet esse maxima non intẽsiuèintensivè, sed affectiuè & appretiatiue: ita requiritur quod odio habeamus peccatum supra omne odibile: et reuera mallem esse mortuus incurrisseincurrisseque quæcumquæcumque alia dānadamna quāquam peccatũpeccatum: licet talis actus sit remissus gradualiter. Non oportet tamen quod poenitẽspoenitens faciat illam comparationẽcomparationem, mallẽmallem pati hanc mortem, vel illud malũmalum, quam incurrisse hoc peccatũpeccatum quāuisquamuis hic actꝰactus esset valde perfectꝰperfectus, & multum valeret ad poenępoenae remissionẽremissionem. Sed sicut satis est ad dilectionẽdilectionem Dei super omnia velle ei in omnibus placere & in nullo displicere: ita ad contritionem sufficit dicere ego nullo modo vellẽvellem offendisse D.Deum Et licet experiamur in morte charorũcharorum | nos plus dolere quāquam in peccatis, non turbemur: quia hoc prouenit ex eo quod præsentia magis mouẽtmouent quāquam absentia, & magis cōnaturaliaconnaturalia sunt magis sensibilia: ideò appetitum sensitiuum magis mouent. Hic autem dolor sensitiuus debet esse moderatus. Vnde apostolus. 2. Chorint. 2. admonet eos vt cōsolenturconsolentur poenitentem quendam, ne abundatiori tristitia absorueat̃absorueatur. Dolor aũtautem intellectiuus non pōtpotest esse nimius.
  An de maiori peccato sit magis dolendum.

An de maiori peccato sit magis dolẽdumdolendum.

  ¶ VTRVM, de grauiori peccato si habenda maior cōtritiocontritio quāquam de minori? Respondeo primò quod non est necessarium dolere amplius de vno peccato quāquam de alio. Patet quia vt supra diximus, sufficit ad contritionem dolor in vniuersali de omnibus peccatis, & talis dolor non est tunc intensior respectu vnius peccati quāquam respectu alterius. Secundo dico quod id esset cōueniẽtissimumconuenentissimum, vt scilicet maiorem dolorẽdolorem | habeat homo đde maiori peccato. Quod autem hoc non sit necessarium patet, quia aliâs teneretur poenitẽspoenitens scire grauitates peccatorũpeccatorum, quod scilicet sit grauius peccatũpeccatum fornicatio, an detractio, quod nullo modo est dicendum.
  An contritio sit dolor propter Deum.

An contritio sit dolor propter Deum.

  ¶ QVÆritur, vtrum dolor contritionis habere debeat hanc circunstantiācircunstantiam finis, vt sit propter Deum? Vtrum ad hoc quod contritio sit sufficiens ad remissionem peccatorum requiratur dilectio Dei super omnia? Resp.Respondeo quod de hoc sunt opiniones Gabriel. 4. d. 14. q. 1. et 2. & Palude. d. 17. q. 2. conclusione. 1. & Caieta. q. 1. de cōtritionecontritione, & Capre. 2. d. 41. q. 1. ad. 1. Grego. tenent quod requiritur dilectio Dei super omnia. Et idẽidem videtur dicere. S. Tho. 3. p. q. 85. art. 5. vbi dicit, quód quintus actus qui concurrit ad contritionem est actus charitatis, &. 1. 2. q. 113. art. 4. 1. dicit quod ad poenitentiam non sufficit motus fidei nisi | sit informatus charitate. Et. 3. p. q. 85. art. 6. dicit quòd actus poenitentiępoenitentiae nascitur ex actu charitatis. Et probatur quia in poenitentia fit integratio amicitiæ (fit enim ex inimico amicus) sed hoc est impossibile nisi inimicus incipiat diligere, ergo. In contrarium est, quia dilectionis actus est perfectior, quāquam actus poenitentiæ, ergo remissio peccatorum non deberet tribui actui poenitentiæ sed actui dilectionis: cuius oppositum dicunt oẽsomnes. Pro solutione huius dubij notādumnotandum, quod actus poenitentiæ est actus distinctus ab actu dilectionis Dei: quia poenitentia & charitas distinguntur, ergo etiam actus earum. Hoc supposito videtur quód non possit esse poenitentia sine dilectione Dei, quia odiũodium nascitur ex amore, ergo odium peccatorum nascitur ex dilectione Dei, si enim non diligerem DeũDeum quare odio haberẽhaberem peccata? nun | quid propter amorẽamorem creaturæ? non certe sed propter Dei amorẽamorem: cum igitur odium peccatorũpeccatorum sit super omne odibile in verè poenitente, ergo procedit ex amore Dei super omnia. Et ita est regularitèr quod peccator ex amore mouet̃mouvetur ad poenitendũpoenitendum. Potest tamen esse quod in voluntate non sit alius actus quam iste, doleo quia offendi Deum: qui nec est elicitus, nec imperatus à charitate & iste talis actus sine alia dilectione sufficit ad remissionem peccatorũpeccatorum, qui licet regularitèr procedat à charitate, tamen remissio peccatorum magis tribuitur poenitẽtiępoenitentiae quāquam charitati, quia in sacra scriptura illi actui promittitur remissio. Et S. Tho. dicens quod poenitẽtiapoenitentia procedit ex amore, intelligẽdusintelligendus est cōmunitercommuniter & regularitèr: vt patet apđapud ipsũipsum 4. d. 14. q. 1. a. 2. quęstiũquaestionem. 1. VerũVerum est quod ipse actꝰactus poenitẽtiępoenitentiae, nolle deo displicere, est vera dilectio. Dolor igit̃igitur pctōrũpectorum debet | propter DeũDeum non ꝓpterpropter timorẽtimorem poenarũpoenarum, aut propter quoduis aliud: sed quia sunt offensæ Dei patris pijssimi.
  An qui dolet propter Deum semper recipiat gra…
An qui dolet propter Deum semper recipiat gratiam.

An qui dolet propter DeũDeum sẽpersemper recipiat gratiam.

  ¶ QVÆritur, vtrum qui dolet sicut nunc diximus semper recipiat gratiāgratiam? Caieta. q. 1. de contritione, tenet mirabilem opinionẽopinionem, scilicet quod stat quẽpiāquempiam dolere de peccatis perfectè, & perfectè proponere cauere ab illis in futurum, & perfectè diligere Deum suꝑsuper omnia, & non habere gratiam. Ratio eius est quia aliás sequæretur quod posset quis habere euidẽtiameuidentiam quòd sit in gratia. Oppositum tenent omnes doctores, & dicũtdicunt quod quāprimumquamprimum fecerit aliquis totum quod in se est, statim habebit gratiam. Vide S. Tho. 1. 2. q. 112. ar. 2. ad. 1. & q. 113. ar. 3. &. 8. &. 3. p. q. 85. a. 5. &. 6. Et in pluribus alijs locis. Et oppositum esset contra scripturam sacrāsacram dicẽtẽdicentem. Conuertimini ad me & ego cōuertarconuertar ad vos: iam hic poenitens con|uertitur ad Deum, & Deus non conuertitur ad poenitentem. Iacob 4. appropinquate Deo, & appropinquabitur vobis. Et Ioan. 14. qui diligit me diligetur à patre meo. Et psal. 50. Cor. contritũcontritum & humiliatum Deus non despicies. Falsissimum ergo est quod Caieta.Caietanus dicit. Et dico quod non stat de lege quod talitèr poenitens careat gratia cum faciat totum quod in se est. Nec hoc dato sequitur se scire euidẽtèreuidentèr quod habeat gratiam. Non enim ego possum habere euidentiam, quod doleo de peccato super oĩaomniam, vel quod proponāproponam perfectè cauere in futurũfuturum. Habemus igitur pro certo, quòd qui sic dolet habebit gratiam
  An attritio possit fieri contrictio.

An attritio possipossit fieri cōrririocontrictio.

  ¶ QVÆritur, vtrum attritio possit fieri cōtritiocontritio? Ad hoc suppono ex omnibus doctoribus, & sācto.sancto Tho.Thoma quod nihil aliud est cōtritiocontritio quāquam dolor perfectus: attritio verò dolor imperfectus. Tunc dicit sanct. Tho. 4. d. 17. q. 2. art. 1. quæ | stiuncula. 3. quod attritio non potest fieri contritio. Probatur, quia principiũprincipium contritionis est gratia, virtus infussa: attritionis verò principium est habitꝰhabitus acquisitus, vel sola potentia: idem autem actus non potest elici à virtute infussa, & acquisita vel à potentia, ergo. Sciendum est tamen, quod duplex est contritio, quædam intrinsice, quęquae habet hoc pro obiecto: doleo de peccatis super omnia. Alia extrinsice. i. ex circunstātiacircunstantia, & sic omnis dolor qui est cum gratia vocatur cōtritiocontritio. Eodem modo duplex est attritio. Quædam intrinsice ex obiecto, vt putâ, doleo de peccatis quia turpia sunt & infamia, vel propter infernũinfernum. Alia extrinsice, putâ do leo de peccatis propter DeũDeum: & cum omnibus circunstantijs, sed omitto præceptũpræceptum aliquod necessariũnecessarium. Tunc sit cōclusioconclusio, nunquānunquam ex attritione fit contritio intrinseca, quia differunt ex obie|cto: vna em̃enim dolet propter Deum, alia propter poenas. Vnde conclusio. S. Tho. intelligitur de attritione ꝓprièpropriè dicta, & de contritione propriè dicta.
  An tota vita sit tempus contritionis.

An tota vita sit tẽpustempus cōtritioniscontritionis.

  ¶ QVÆRItur, vtrũvtrum tota ista vita sit tempus contritionis? Respondeo primò quòd est expediens & conueniẽsconueniens sæpè dolere de peccatis. Et sancti ita cōsuluntconsulunt. Ad amicitiāamicitiam enim pertinet sępèsaepè dolere de offensa facta amico: maximè quia dolere debemus quousque reparemus detrimentum factum per peccatum, sed multa sunt quæ nullo modo possunt reparari, putâ tempus quod perdidimus peccando, ergo per totam vitam dolere debemus de illo. Hoc autem intelligendum est de dolore qui est in voluntate, nam de sensitiuo dolore graue esset videre amicũamicum semper esse tristem. LoquẽdoLoquendo autem de doloris tẽporetempore qui est sub pręceptopraecepto dico quod de peccato semel dimisso non | tenemus amplius dolere, quia Deus non iudicat bis in idipsum, vt dicitur Nahum. 1. Sed de peccato non dimisso est dubium quādoquando teneatur homo cōtericonteri? Ad hoc Caietanus quodlibeto. 2. q. 3. dicit quod præceptũpræceptum contritionis partim est affirmatiuum, quia obligat ad actum, scilicet ad dolorem: partim negatiuum, quia obligat ad non manẽdũmanendum, in peccato. Loquendo de hoc præcepto in quantum est affirmatiuũaffirmatiuum obligat semper, sed non ad semper: sicut & reliqua præcepta affirmatiua, scilicet in casu necessitatis, putâ cúm quis administrat, vel recipit sacramẽtumsacramentum, vel in articulo mortis. Loquendo verô de prædicto præcepto in quantum est negatiuum obligans ad non manẽdummanendum in inimicitia Dei, obligat sicut & cęteracaetera præcepta negatiua, semper & ad semꝑsemper, & ad statim. Et sicut qui tenet alienum tenetur statim reddere | sic qui est in statu inimicitiæ Dei, tenetur statim ab illo exire. Peccat autẽautem contra hoc pręceptumpraeceptum qui habet actũactum cōmissioniscommissionis contrarium, putâ si dicat volo manere in hoc statu per diẽdiem aut per horam. Sicut qui retinet alienum non semper peccat de nouo, sed cùm habet hunc actum positiuũpositiuum, nolo reddere alienum, est tamẽtamen semper in malo statu. Magister meꝰmeus Victoria tenet quòd nullũnullum est præceptum de poenitentia, aut contritione quod obliget sub nouo peccato. Quanuis peccatum mortale sine poenitentia non possit deleri, ac proindè sit necessarium dolere seu poeniteri: sed qui non penituerit, dānabiturdamnabitur quidem propter peccata quęquae cōmissitcommissit, sed non quia non poenituit. Sed quia mihi magis placet opinio contraria ideò hāchanc non prosequor.
  An post vitam sit locus pœnitentiæ.

An post | vitam sit loc:ꝰlocus pœnitẽtiæpœnitentiæ.

  ¶ QVÆritur, vtrũvtrum post hāchanc vitam sit locus poenitentiæ? RespōRespondeo, quod non, sed | prout in corpore gessit siue bonum, siue malum recipiet. 2. Chorinthi. 5. Et vbi cecidreitceciderit lignũlignum ibi manebit, eccle siast. 11. veniet nox quando nemo poterit operari, Ioann. 9. Sed contra de Trajano, & alijs quos apostoli suscitauerunt, quorum aliqui forsan erāterant in infernum detrusi. Respond.Respondeo non dubito quin Deus possit homines dānatosdamnatos liberare ab inferno, sed hoc est pręterpraeter legem. Id aũtautem quod dicitur de Trajano, timeo quod sit fabula, tamen quicquid sit, Deus potest oẽsomnes dānatosdamnatos eripere ab inferno: etiāetiam si non poeniteātpoeniteant. E sic non opus est dicere quod suscitauit illum ad poenitendum: non enim erat opus.
  An venialia remittantur post hanc vitam

An venialia remittāturremittantur post hāchanc vitāvitam

  ¶ QVÆritur, vtrũvtrum saltim peccata venialia post hanc vitāvitam remittantur? Respondeo, quod cum multi moriāturmoriantur in peccatis venialibus, vel quia non cogitauerunt de illis, vel quia complacent sibi in aliquo, necessariũnecessarium est dicere quod in | alia vita remittantur. Et ita. S. Tho. 4 d. 21. q. 1. arti. 3. Et in additionibus. q. 4. ar. 3. dicit, quod peccata venialia remittũturremittuntur in purgatorio: & eodem modo sicut in via remittuntur. In inferno autem ideò non remittũturremittuntur, quia ibi existentes sunt inimici Dei, & Deus eorum opera non acceptat. At existẽtesexistentes in purgatorio sunt amici Dei, & ideò acceptantur eorũeorum opera: & etiāetiam per displicentiādisplicentiam peccatorũpeccatorum remittuntur eis peccata venialia. Ita Grego. 4. dialo. ca. 39. et habetur. 25. dis. ca. qualitèr, et August. 21. de Ciuitate. ca. 24. Matth. 12. non remittetur ei neneque in hoc seculo neque in futuro. 2. MachabeorũMachabeorum. 12. sancta ergo & salubris cogitatio. Opera igitur bona existentium in purgatorio sunt quidem meritoria remissionis peccatorum, non tamen gloriæ.
  An contritio remittat totam pœnam?

An cōtritiocontritio | remittat totātotam pœnam?

  ¶ QVærit̃QVaeritur, vtrũvtrum remittat̃remittatur per cōtritionẽcontritionem tota poena peccatis debita? Resp.Respondeo quod | non, quia aliâs non esset opus purgatorio. Quòd aũtautem post remissionem culpæ maneat reatꝰreatus poenępoenae, probatur vnica auctoritate. 2. RegũRegum. 12. vbi postquāpostquam peccatũpeccatum Dauid remissum est, dicitur in poenāpoenam eius, vnicus filius qui natus est tibi morietur. Et alius locus Iosue, 22. an parum vobis est quod peccastis in Beelphegor, & vsvsque in pręsentempraesentem diẽdiem macula huius sceleris in vobis permanet? Vide sanct. Tho. 1. 2. q. 86. ar. 2. Potest nihilominus tanta esse contritio quod sufficiat ad remittẽdumremittendum totam poenam sicuti credimus de Magdalena. Et hęchaec de contritione sufficiant.
  ¶ Sequitur de confessione secunda poenitentia…
¶ Sequitur de confessione secunda poenitentiae parte.

¶ Sequitur de confessione secunda poenitentiępoenitentiae parte.

¶ De hac materia confessionis tractāttractant doctores in. 4. d. 17. & sanct. Thomas ibidem, & in additionibus quęstionequaestione. 6. & ante omnia.
  Confessio est necessaria ad salutem

Confessio est necessaria ad salutem

¶ QVÆRItur, vtrũvtrum confessio sit de necessitate salutis? Respō.Respondeo quod sic. Patet ex ca. omnis vtriusvtriusque sexus de poenitẽtijspoenitentiis & remissionibus, vbi hoc expressè dicitur. Vtrum autẽautem sit iuris diuini vel non, inferius disputabitur. Sed dubiũdubium est, an si confessio non esset præcepta de iure diuino, posset ecclesia ad eam obligare? nam si possit parum refert scire an cōfessioconfessio sit de iure diuino, sufficit enim quod iam ecclesia in concilio generali obligauit omnes ad cōfessionemconfessionem. Et videtur quod ecclesia non potuerit confessionem pręciperepraecipere. Nam secundũsecundum cōmunẽcommunem opinionẽopinionem ecclesia non habet iurisdictionem super actus interiores, ergo saltem non posset nos obligare ad confitendum illos: quod quidam asserunt, sed tamẽtamen damnati sunt. Item ecclesia non posset me obligare etiam pro quocunquocunque crimine, vt religionẽreligionem profiterer, quia esset nimis gra|ue onus, vt est communis opinio: sed etiam est onus grauissimum & difficilimum peccata confiteri, ergo si non esset præceptum diuinũdiuinum ecclesia non posset ad hoc obligare. Hæc est res disputabilis & qua parum indigemus, quia habemus pro certo, quod de confessione sit præceptum in iure diuino, vt primò probauimus. NotandũNotandum tamen quod duplicia sunt præcepta, quædāquædam quæ licet sint absoluta non obligant hoĩemhominem absolutè: sed in casu, vt đde eleemosyna est absolutè pręceptũpraeceptum, & tamen non obligat nisi in casu necessitatis: & potest esse quod nunquānunquam cōcurratconcurrat talis casus in vita, & ideò non vocatur eleemosyna necessaria ad salutem. Idem de sanctificatione sabbati, maximè si ecclesia non determinasset diem. Idem de honorandis parentibus. Alia sunt præcepta quęquae obligant absolutè, & non est satis in casu sed oportet vt vos quęra|tisquae|ratis casum, & dispona mini ad implendum illa. Et huiusmodi est preceptũpreceptum baptismi, confessionis, eucharistięeucharistiae, circa quæ teneor facere ad illa implẽdaimplenda. Et hæc vocantur necessaria ad salutẽsalutem.
  Confessio non est tam necessaria sicut baptis…
Confessio non est tam necessaria sicut baptismus.

Confessio non est tam necessaria sicut baptismus.

  ¶ QVÆRITVR, an confessio sit adeo necessaria ad salutem sicut baptismus: ita quòd nunquàm liceat illam omittere? Respondeo primô quod non est adeo necessaria vt baptismus. Nam puer sine actuali baptismo non potest saluari, potest autem homo saluari sine actuali confessione. Sed vtrum cùm quis potest confiteri possit aliquandò omittere confessionem? Respondeo pro nunc quòd multa sũtsunt præcepta Dei, & sic quandocunque quis posset confiteri sine transgressione præcepti diuini, tenetur confiteri etiam si perdat bona. Si verò simul concurrat aliud præceptum diuinum cum confessione, & | præceptum confessionis non possit impleri sine alterius præcepti transgressione, si aliud est maius (maximè de iure naturali) tunc non tenetur confiteri: quale est non scandalizare. Vnde si foemina sciret, confessorẽconfessorem scandalizandum si ei confiteatur, non tenetur confiteri ei, vt latius infra dicemus.
  confessio non est de iure naturali.

cōfessioconfessio non est de iure naturali.

  ¶ QVÆritur, an confessio sit de iure naturali? Resp.Respondeo quod non. Quia sacramenta ecclesiæ sunt de illis quęquae sunt supra naturam, & pertinentia ad fidẽfidem. Quis enim cognoscet aquam mundare peccatorem?
  Peccata venialia, an teneamur confiteri.

Peccata venialia, an teneamur cōfitericonfiteri.

  ¶ QVÆritur, vtrum teneamur confiteri peccata venialia? Respō.Respondeo quod omnes conueniunt in hoc, quod qui habet mortalia peccata non tenetur confiteri venialia, quia si teneretur confiteri vnũvnum veniale, ergo & omnia, & cum venialia sint infinita esset quasi imposibile omnia confiteri. Sed dubium est, an qui | non habet nisi venialia teneatur ea cōfitericonfiteri semel in anno? De hoc sanctus Tho. q. 6. ar. 3. ad. 3. ponit duas opiniones. Prima dicit, quòd tenet̃tenetur, quia præceptum de confessione est absolutum & potest impleri, ergo. Secunda opinio dicit quod nullus tenetur confiteri venialia. Et hæc est tenenda, quia præceptum de confessione, intelligitur de mortalibus vt patet ex eo quod dicit, confiteatur ꝓprioproprio sacerdoti. Circa venialia verò non est proprius sacerdos, nam quilibet potest ea confiteri cui voluerit. Item ecclesia noluit de nouo præcipere confessionem, sed præceptum iuris diuini determinare quo ad tempus executionis: at à Christo non est præcepta confessio nisi mortalium, ergo. ItẽItem in illa decretali imponitur non confitẽticonfitenti grauissima poena, vt scilicet viuens arceatur ab ingressu ecclesiæ: & mortuus christiana careat sepultu|ra, sed huiusmodi poenæ non imponũturimponuntur á pia matre ecclcsia ꝑfectioribusperfectioribus viris quales sunt qui habẽthabent solum peccata venialia, quęquae alij peccatores non tenentur cōfitericonfiteri (alias meliores essẽtessent peioris conditionis) ergo talis igit̃igitur qui non habet nisi venialia, petat in paschate eucharistiāeucharistiam, & sacerdoti dicenti quod prius confiteatur, respondeat se non egere confessione, & sacerdos credat. Sed quis est hic, & laudabimus eum?
  Mentiri in confessione, quale sit peccatum.

MẽtiriMentiri in cōfessioneconfessione, quale sit peccatum.

  ¶ QVÆritur, vtrum aliquis possit cōfitericonfiteri peccatum quod non habet? Re spondet . S. Tho. quod si nunquānunquam licet mẽtirimentiri, multo minus in confessione. Sed quale peccatum erit? Dico probabilitèr quod qui confitetur mortale quod non habet peccat mortalitèr, quia peccat circa ea quęquae sunt de necessitate confessionis, & decipit confessorem qui absoluit quod non potest absolui, & consequentèr dico, quod confessio non | fuit integra, ac proindè nulla & iterādaiteranda: quia non confitetur de illo mendacio pernitioso. Si autem peccatum de quo dubitat confiteatur tanquàm certum: si id faciat credens esse magis securum vt communitèr fit, non peccat. Si autẽautem faciat animo decipiendi cōfessoremconfessorem peccat mortalitèr. Sed quid de scrupulossis, vt si habeo suspitionẽsuspitionem quod feci peccatum? Respōdeo.Respondeo quod non solũsolum non teneor confiteri sed neneque debeo facere, si credo quod non consensi. Quia in rebus moralibus debemus procedere ex crassis coniecturis. Deus em̃enim non est sophista, nec quærit laquęoslaquaeos. In rebus autem moralibus vocatur demonstratio vbi habeo coniecturas pro vna parte & non pro alia: licet habeāhabeam formidinẽformidinem eius. Isti qui sic cōfitẽturconfitentur infamātinfamant sacramẽtasacramenta & reddũtreddunt ea odiosa, satis est confiteri peccata certa & dubia, sed non de scrupulis qui sunt vere scrupuli | nam de his loquor. Exemplum est, aliquis qui omnino habet propositũpropositum cauendi á peccatis, & nullo modo vellet consentire tentationibus, & expertus est quod solet resistere cogitationibus & illecebris, posteá occurrerunt cogitationes & detẽtusdetentus fuit in illis, & postpostquam discesserunt non recordatur, si aduertit si consensit, vel qualitèr se habuit. Dico quod de tali scrupulo non oportet cōfitericonfiteri. Et eodẽeodem modo de cogitationibꝰcogitationibus fidei, & phātasijsphantasiis quęquae occurrũtoccurrunt homini etiāetiam parato mori pro fide, si opus esset
  Mentiri circa venialia in confessione quale p…
Mentiri circa venialia in confessione quale peccatum sit.

MẽtiriMentiri circa venialia in cōfessioneconfessione quale peccatũpeccatum sit.

  ¶ DVbitatur, vtrum peccet mortalitèr qui confitetur peccatum veniale quod non fecit? Nam quod peccet venialiter certum est. Caieta. in. 2. 2. in materia de mendacio dicit quod est peccatum mortale: quia mentitur in iudicio, vbi tenetur dicere veritatem. Sed respōd.respondeo quod non est mortale, nam licet sacerdos possit exigere veritatem à poenitente | non tamen quācunquamcunque veritatẽveritatem, sed eam quæ pertinet ad materiāmateriam iudicij sui: & cum venialia non sint materia confessionis, mentiri circa illa, non est peccatũpeccatum mortale. Sicut nec si confessori interrogātiinterroganti, an sim pauper, dixero quod non, cum tamen re uera sim pauper, non pecco mortalitèr. Et quāuisquamuis Caieta. in. 2. 2 fuerit illius fententiæ, tamen in summa cōfessionisconfessionis moderatius loquitur, dicens, quod si sit intentio poenitentis facere peccata venialia materiam confessionis, tunc mentiri (etiam circa venialia) esset mortale, quia iam veniale est materia principalis & pertinens ad iudiciũiudicium. Si verò non est intentio poenitentis facere venialia materiāmateriam confessionis, mentiri circa illa non est mortale. Sed adhuc dico quod etiāetiam si habuero intentionem efficiendi materiam confessionis ex venialibus, dicens mendacium circa illa, vt si dicam me non fuisse men|titũment|itum, non pecco mortalitèr: quia per hoc quod nolo dicere mutatur intentio prior, & iam non manet materia confessionis: etiāetiam si non habuero reflexionẽreflexionem illam nollonolo quôd hoc peccatum quod volo tacere sit materia confessionis.
  An statim post peccatum teneamur confiteri.

An statim post peccatũpeccatum teneamur cōfitericonfiteri.

  ¶ QVÆritur, quando obligat præceptum confessionis, an statim post peccatum? S. Tho. 4. d. 17. & in additionibus. q. 6. ar. 4. dicit quòd hoc præceptũpræceptum potest multipliciter considerari. Vno modo stādostando in solo iure diuino, seclusa ecclesiæ determinatione. Alio modo post ecclesiæ determinationẽdeterminationem. Loquendo igitur secundùm primam cōsiderationemconsiderationem, dicũtdicunt aliqui, quòd obligat solùm semel in vita, in casu necessitatis: sicut & alia præcepta affirmatiua, putâ in articulo mortis. Sed cōtracontra quia tunc esset impossibile confiteri peccata, nam cum ad hoc requiratur memoria peccatorum, videtur impossibi|le moraliter loquendo, quòd quis habeat in memoria peccata quæ cōmissitcommissit in. 40. annis: & sic frustraret̃frustraretur illud præceptũpræceptum, saltẽsaltem pro maiori parte, quia paucorum peccatorũpeccatorum in fine vitæ posset quis habere memoriāmemoriam. Ideò dicunt
QuādoQuando tenemur cōfitericonfiteri.
alij, quod tenetur quilibet confiteri in articulo necessitatis: qui vocatur quando est periculũpericulum obliuionis, sicuti & alia præcepta tenemur implere quando est probabile quôd si tunc non implentur posteà non poterunt impleri: sicut de auditione missęmissae, non teneor eam audire manè, nisi solùm sit vnica missa quęquae manè celebratur: & sic de confessione quāquam tenetur facere intra illud tp̃ustempus quod sufficit ad memoriāmemoriam peccatorũpeccatorum retinendāretinendam. Sed cōtracontra, quia si hoc esset verũverum, ecclesia negligenter determinasset in cap. omnis vtriusvtriusque sexus tẽpustempus vnius anni pro confessione: nam ꝓbabileprobabile est, quod in vno anno obliuiscuntur | aliqua peccata. Certum est enim, quod si de iure diuino teneremur confiteri peccata nr̃anostra pluries in anno, non posset ecclesia dare facultatem, quod differretur confessio vsq;vsque ad annum: sed sũtsunt aliqui qui in vno anno obliuiscuntur ergo. Ad hoc sciẽdumsciendum, quod ecclesia, non dedit nouam licentiam, sed cohercuitcoercuit negligentiam, nec voluit dicere quod non confiteantur ante annum: sed quo ad forum exterius voluit arctare. Vnde si quis aggrederetur periculum mortis ante annum ecclesia non de obligabit illum à confessione in tali casu facienda. Sed quia nunc nemo obligatur cōfitericonfiteri nisi semel in ānoanno (aliâs ecclesia deciperet nos) ideò falsũfalsum est quod isti dicũtdicunt. ItaItaque videtur mihi, & est notandũnotandum pro alijs præceptis, quod Christus instituit ecclesiam & dedit sacramenta & pręceptapraecepta generalia, non aũtautem dedit pręceptapraecepta particularia, et ordinationes | spetiales quibus solis posset gubernari: vti isti hæretici sōniantsomniant. Quod patet nam Christus non determinauit episcopos per diuersas dioceses, & tamen nisi essent episcopatus distincti esset impossibile ecclesiāecclesiam gubernari: quia possent præcipere cōtrariacontraria. Nec ideò fuit prouisio Christi insufficiens, nam idcirco constituit prælatos vt gubernarẽtgubernarent ecclesiam, & præcipit fidelibus, obedite præpositis vestris. Secundó notādũnotandum quod Christus reliquit aliqua præcepta generalia sine determinatiōedeterminatione quęquae quidem non possent cōmodècommodè obseruari ad Christi intentionem, nisi ecclesia determinasset tempus, vel modum, &c. VVerbi. ggratia. Christus posuit præceptum eucharistiæ dicens, nisi manducaueritis carnem filij hominis &c. Stando solũsolum in præcepto Christi, quādoquando teneretur homo sumere eucharistiam? Si dicas, quod semel in vita, hoc non est verisimi|le, cùm secũdũsecundum HieronymũHieronymum, Augusti.Augustinum, Ambrosium, & alios doctores, in oratione dominica per panem quotidianum intelligatur eucharistia. Cum etiāetiam apostoli, & in primitiua ecclesia fideles frequentarent hoc mysterium. Et Christus dixit, hæc quotiescunquotiescunque feceritis in mei memoriam facietis. Et iterum hoc facite in meam comemorationem, ac priondè paret prædictum præceptum non posse cōmodècommodè obseruari ad intentionem Christi sine ordinatione, & determinatione ecclesiæ. Item præceptũpræceptum de celebratione festi, quomodo impleretur? nunquid sufficeret semel in vita genua flectere, & DeũDeum collere? Sic igit̃igitur dico de pręceptopraecepto cōfessionisconfessionis, quod de iure diuino tenemur cōfitericonfiteri quando ecclesia determinauit. Nec em̃enim stādostando in iure diuino pōtpotest determĩarideterminari quando obliget: fuit etenim intẽtiointentio Christi quod ista mysteria frequentarentur.
  Casus in quibus tenemur statim confiteri.

Casus in quibus tenemur statim confiteri.

¶ NVNC videamus vtrũvtrum stando in iure diuino sint aliqui casus in quibus teneamur statim confiteri? Aliqui antiqui, & quidam summistæ dicunt, quod peccator tenetur statim cōfitericonfiteri, quia aliás exponeret se periculo: posset em̃enim mori, vel impediri lingua, vel memoria labi. Item quia secus agendo, iam non facit quod in se est. Huius sententiæ est Innocentius in capit. omnis de poenitentijs & remissionibus. Idem videtur sentire archidia. in ca. ille rex de poenitentia dist. 3. Sed sanct.sanctus Tho. & alij doctores dicunt, quòd non tenetur homo statim post peccatum confiteri. Patet nemo tenetur statim ad cōtritionemcontritionem quæ est magis necessaria quam confessio, ergo nec ad confessionem. Item hoc non determinatur in iure diuino, aut positiuo, ergo est falsum. Item ecclesia determinauit semel in anno, ergo hoc sufficit.
  In mortis articulo, an teneamur de iure diuin…
In mortis articulo, an teneamur de iure diuino confiteri.

In mortis articulo, an teneamur de iure diuino cōfitericonfiteri.

¶ SED vtrum, homo de iure diuino teneatur confiteri in articulo mortis? Respond.Respondeo quod sic. Nam peccator tenetur confiteri, & non potest post mortẽmortem, ergo qui est in illo articulo, si non vult confiteri exponit se periculo. Vndè in ca. cum infirmitas de poenitentijs & remissionibus, præcipitur medicis, vt admoneant & exponant infirmis pericula mortis: in quo errant cōmunitèrcommunitèr medici, ne contristent infirmũinfirmum. Sed verũverum est, quod debent facere quanto melius potuerint: sed omnino sunt negligentes medici. Et potest contingere quòd propter eorum negligentiam dānenturdamnentur aliqui infirmi. Sed quid vocatur articulus mortis? Respondet Palude. 4. d. 17. q. 2. quod non dicitur articulus mortis, vnde quis potest mori: sicut non est articulus mortis justar, jugar a las cañas, correr toros, ô cauallos tunc enim non tenetur homo confiteri ante ista | exercitia: sed articulus mortis vocatur vnde cōmunitèrcommunitèr & frequentèr solet sequi mors, sicut intrare bellũbellum. De intrātibusintrantibus aũtautem mare est dubiũdubium, si em̃enim esset paruũparuum spaciũspacium & mare esset placidũplacidum, non tenet̃tenetur cōfitericonfiteri. Breuitèr arbitrio bōiboni viri relinquat̃relinquatur iudiciũiudicium de ꝑiculopericulo mortis. ¶ QVÆRItur, vtrũvtrum ante eucharistiāeucharistiam teneatur homo de iure diuino confiteri? CōmunisCommunis opinio est, quod sic. Caieta. 3. p. & in summa tenet oppositum. De hoc iam disputauimus supra. Ex dictis sanctorum non est dubium quin teneatur confiteri, si habeat copiācopiam confessoris. Si autẽautem non habeat & debeat celebrare diebus festiuis, bene poterit sine præuia cōfessioneconfessione: maximè si non celebrādocelebrando incurrat aliquāaliquam notānotam infamiæ.
  An ad recipiendum alia sacrameta teneamur con…
An ad recipiendum alia sacrameta teneamur confiteri.

An ad recipiẽdũrecipiendum alia sacrame|ta teneamur cōfitericonfiteri.

  ¶ SED vtrum ad recipiẽdarecipienda alia sacramenta teneatur homo confiteri? De hoc Marsilius. 4. q. 12. ar. 1. facit magnāmagnam difficultatem, & dicit particularitèr | de recipiente sacramẽtũsacramentum ordinis, quòd ordinandus tenetur confiteri prius, quia sacramentum ordinis directe ordinatur ad copiam gratiæ, & esset magna irreuerentia non disponere se ad receptionem illius. Sed respōdeorespondeo absolutè (omissis opinionibus) quod ad receptionẽreceptionem aliorum sacramentorum nemo tenetur confiteri. Vnde de consecra. d. 14. ca. vt ieiunij dicitur, quod qui cōfirmandiconfirmandi sunt si sunt perfectæ ætatis admoneantur vt prius confiteantur: vbi admonitio potius videtur cōsiliũconsilium quàm præceptũpræceptum. Et si non est necessarium ante hoc sacramentum confiteri in quo recipitur copia gratięgratiae: multo minꝰminus erit in alijs. VerũVerum est, quod quia omnia sacramenta conferunt gratiam videtur aliqua negligentia accedere ad illa sine cōfessioneconfessione. Sed quod non requiratur confessio, patet etiam quia ecclesia hoc non determinauit, nec in iure | diuino habet̃habetur, ergo non est necessaria. Sed vnde magis habemus quod requirat̃requiratur cofessio ante eucharistiam quàm ante alia sacramenta? RespōdeoRespondeo, quod hoc habemus ex Paulo dicente probet autẽautem se ipsum homo &c. Et ex vsu ecclesiæ: vbi qui non confitetur haberet cōsciẽtiamconscientiam peccati mortalis. ItẽItem ex dictis sanctorũsanctorum, & ex cap. oĩsomnis vtriusvtriusque sęxussexus, vbi pręcipit̃praecipitur confessio ante pascha ꝓpterpropter eucharistiam in eo sumendam.
  Ad ministrandum sacramenta an sacerdos teneat…
Ad ministrandum sacramenta an sacerdos teneatur confiteri.

Ad ministrandum sacramẽtasacramenta an sacerdos teneatur cōfitericonfiteri.

  ¶ SED vtrum ad administrandũadministrandum sacramenta, teneatur sacerdos cōfitericonfiteri? Respō.Respondeo quod non, quia aliâs sequęretursequaeretur perplexitas. Nam si essẽtessent decẽdecem sacerdotes oẽsomnes in peccato mortali, quis audiret prius alterius cōfessionẽconfessionem? Sed ex reueretiareverentia quam debemꝰdebemus sacramẽtissacramentis, cōmodũcommodum est, quod anteantequam illa ministremus, vel euangeliũeuangelium legamus, cōfiteamurconfiteamur: si potest cōmodècommodè fieri. Et aliquandó negligentia cōfessionisconfessionis posset esse venialis, | nunquānunquam tamen mortalis: & hoc teneatur sine quocũquocumque scrupulo. Adrianus, Palude, & Bonauentura, ponunt aliquos casus in quibꝰquibus tenetur homo statim confiteri, sed ego non credo eis.
  De iure humano quando tenemur confiteri.

De iure humāohumano quādoquando tenemur cōfitericonfiteri.

  ¶ QVÆritur, quando tenetur homo iure humano cōfitericonfiteri? Dices, quod semel in anno, sed quæro ego, quando? nam in illo cap. omnis vtriusvtriusque, non determinatur tempus, ac proindè ex illo pręceptopraecepto non plus obligamur confiteri in quadragessima, quam extra: & ita est. Vnde dico, quod si quis extra quadragessimāquadragesimam semel fuerit confessus, si posteà habuerit impedimentum sumendi eucharistiam in paschate, non tenetur cōfitericonfiteri in quadragessima. Et si recordetur se in confessione præcedenti oblitum fuisse aliquod peccatum mortale non tenetur illo eodem anno iterum confiteri: sed potest expectare aliam quadragessimam.
  obliuiosus an teneatur scribere peccata ad co…
obliuiosus an teneatur scribere peccata ad confitendum.

obliuiosus an teneatur scribere peccata ad confitendũconfitendum.

SED quid faciet obliuiosus? an teneatur scribere peccata, vel aliter mādaremandare memoriæ peccata? Maio. 4. d. 17. q. 2. dicit quòd sic. Ego non credo quod teneatur, imo nec laudo, quod peccata scribantur. Probo, quia non tenetur aliquis magis ad confessionem, quam ad cōtritionemcontritionem: sed ad contritionẽcontritionem habẽdāhabendam non oportet peccata scribere (sufficit in generali cōtericonteri de oblitis) ergo nec ad confessionẽconfessionem requiritur id. Nec em̃enim oportet iugũiugum dñidomini reddere grauius satis est quod quando confitetur debet dare operāoperam, vt recordetur peccatorũpeccatorum, et alięaliae sunt fabulęfabulae. Ita dicit Silues.Siluester (doctor non spernendus) verbo cōfessioconfessio. 1. §. 1. fine. Et ꝓptereàproptereà difficile est ꝓfectoprofecto, quod aliquis habẽshabens curācuram animęanimae suęsuae obliuiscat̃obliuiscatur alicuius peccati mortalis. Certè est difficile
  Qua ætate confiteri teneamur

Qua ætate cō|fitericon|fiteri teneamur

  ¶ QVæritur, in qua ætate incipit obligare hoc præceptũpræceptum de confessione? Videtur, quod non statim post vsum rationis. | Quoniam nec statim tenetur sumere eucharistiam: cùm tamen etiam sit in præcepto. RespōdeoRespondeo secundũsecundum omnes, quòd statim post vsum rationis tenet̃tenetur confiteri peccatum mortale, sed cúm confessio sit sacramentum, non debet ludicrè fieri. Et si non sũtsunt cōiecturæconiecturæ de vsu rationis, non sunt pueri audiendi ea intentione, quasi sit ibi aliquod sacramentũsacramentum: sed instruendi sunt, & docendi. Ad argumentũargumentum de eucharistia, respondeo primò, quod aliquem habere, vel non habere vsum rationis non potest certo sciri, nisi quibusdāquibusdam coniecturis: ideò quando non est certum, sed habemus coniecturas, quod habeat vsum rationis, tenetur confiteri: quia nullũnullum est periculum, quod confiteantur peccata etiāetiam ante vsum rationis. Ad eucharistiam autem non dimittuntur accedere quousquousque certo sciamus, quod habeant vsum rationis, propter irreuerentiam. | SecũdòSecundò dico quod vsus rationis non simul venit de oĩbusomnibus rebꝰrebus: pōtpotest em̃enim quis cognoscere vnũvnum, & non aliud. Nam prius peruenit puer ad tẽpustempus, quo possit iudicare de peccatis mortalibus: quam ad intelligẽdumintelligendum tantũtantum sacramentũsacramentum, & quod ibi sit corpus Christi: quod tamen debet discernere qui sumit eucharistiam.
  An papa possit dispensare in praecepto confes…
An papa possit dispensare in praecepto confessionis.

An papa possit dispẽsaredispensare [ in praecepto .] in praecepto .

  ¶ QVÆritur, vtrũvtrum papa possit dispensare in pręceptopraecepto cōfessionisconfessionis? Respōd.Respondeo quòd non. Quia inferior non potest reuocare, nec relaxare pręceptumpraeceptum superioris: cum nec par in parem habeat potestatem. Cum ergo pręceptumpraeceptum confe sionis sit de iure diuino, nemo poterit dispensare nisi solus Deus. Sed contra papa potest dispensare in voto simplici, vt est cōmuniscommunis opinio: & tamẽtamen obligatio voti simplicis est de iure diuino ergo. ItẽItem secundũsecundum opinionem communem canonistarum, papa potest di[ri]ri mere matrimonium ratum per ver[ba]ba | de præsenti (in quo etiāetiam consentit Caietanus) ergo papa potest dispensare in iure diuino positiuo, quod & concedunt canonistæ: sed pessimè profecto, & mittentes falcem in messem alienam. Ad argumentum igitur, potest dispensare in voto, concedo, & in matrimonio rato transeat, ergo in iure diuino, distingo cōsequẽsconsequens. Duplex est ius diuinum, vnum quod non depẽdetdependet ab actibus nostris, & in hoc non potest papa dispẽsaredispensare. Alterum quod dependet ab actibus nostris, ita quòd per se non est sufficiens ad obligandum sine noua nostra obligatione: sicut est votum, & in hoc ratione illius ꝓpriæpropriæ obligationis quāquam ego superinduxi, papa potest dispensare: imo & parentes dispensant in votis filiorum ante. 14. annum. De matrimonio autem rato dico quòd est contractus quidam: vnde si ius diuinum obligaret PetrũPetrum ad | accipiendam Mariam in coniugẽconiugem papa nihil posset, sed quia exactu istius pendet hęchaec obligatio, & ex contractu humano particulari, si papa in hoc potest dispensare (de quo tamen nihil dico) est ex ea parte qua est ibi aliquid humanũhumanum, & quia pręceptumpraeceptum cōfessionisconfessionis est per se sufficiens ad obligandũobligandum nos, est propriè ius diuinum, ac proindè non potest papa in eo dispensare.
  Confessio sacerdoti facienda.

Confessio sacerdoti facindafacienda.

  ¶ QVÆRItur, an sit necessariũnecessarium confiteri sacerdoti? Respondeo, quod sic. Probo, quia solis apostolis dictum est, quorum remiseritis peccata remittuntur eis, & quodcunquodcunque solueris super terrāterram & soli Petro, pasce oues meas. Confirmatur ex vsu ecclesięecclesiae, nam solis sacerdotibus quando ordinantur dicuntur illa eadem verba quęquae Christus apostolis dixit, scilicet accipite potestatem ligandi & absoluẽdiabsoluendi. HęresisHaeresis fuit Vualdensium vt refert Marsilius. 4. q. 12. di|centiũdice|ntium quòd indifferẽtèrindifferentèr poterat quilibet confiteri cui vellet. Dicit etiam, quod in aliquibus locis illi qui damnabant̃damnabantur ad mortem non permittebantur confiteri sacerdotibus, sed laicis: quod quidem est error intolerabilis. Sed de his in materia de clauibus dicemus.
  ¶ QVÆritur, vtrum venialia possint laicis confiteri? Respondeo, quòd talis confessio non erit sacramentalis, sed proficiet sicut cùm vnus laicus recitāsrecitans cum alio horas canonicas dicit confessionem generalem. Imo ipse sacerdos cum celebrat absoluitur de venialibus â laico in confessione generali auctoritate ecclesiæ, quæ habet potestatem supra venialia: sicut per tũsionemtunsionem pectoris, vel aquam benedictābenedictam. Quia licet talis confessio non sit sacramentũsacramentum, est tamen quoddam sacramentale.
  Confessio mortalium an possit fieri laico.

Confessio mor|taliũmor|talium an possit fieri laico.

  ¶ QVÆritur, vtrũvtrum confessio mortaliũmortalium possit fieri laico? RespōdetRespondet Magi|ster sententiarũsententiarum. 4. d. 17 & sanct. Tho. ibidem. q. 3. & in additionibus. q. 8. articu. 2. quôd in necessitate, vrgente periculo mortis, confessio etiam mortalium est facienda laico. Magister in litera allegat AugustinũAugustinum dicentem, tanta vis confessionis est, vt si deest sacerdos confiteatur proximo. Et Beda, sed & grauiora coæqualibus pandenda sunt, cum deest sacerdos & vrget periculũpericulum. HācHanc opinionẽopinionem tenẽttenent cōmunitèrcommunitèr oẽsomnes doctores, Durandus, Palude, Ricard. Gabriel, Maio. Marsili. Sed ScotꝰScotus ibi dicit, quod in casu licitè fit laico, scilicet quando ab eo spero consiliũconsilium, vel maiorem peccatorum dolorẽdolorem: sed cęteriscaeteris paribꝰparibus melius est non facere. Et in. 4. d. 14. ar. 2. in fine dicit etiāetiam Scotus. Dubium est an talis confessio sit detrimentũdetrimentum salutis, quia talis diffamat se sine vtilitate, ergo non est opꝰopus sic cōfitericonfiteri. Ip̃eIpse libẽtèrlibentèr negaret nisi moueret̃moueretur dictis sanctorũsanctorum | sed plus sanctis credendum est, quam vni rationi leui. Et tenendum est omnino quod liceat confiteri laico in tali necessitate, licet hoc multum abierit à cōsuetudineconsuetudine: quam credo antiquis temporibus magis in vsu fuisse. NũcNunc etiam fit aliquando, vt in naufragio. Ad argumentum verô Scoti, nego, quod talis diffamat se, nam etiam extra cōfessionẽconfessionem possum dicere peccatũpeccatum meũmeum: vt detur auxilium, vel consilium. O dices hoc esse verum quia sequitur inde aliqua vtilitas. Dico quod etiam in confessione facta seculari est aliqua vtilitas, scilicet subiectio ipsa, qua se subijcit homini laico propter Deum, est pars satisfactionis. Et etiam propter verecũdiāverecundiam. Si autem timeretur infamia, aut reuelatio confessionis, tunc nec sacerdoti esset facienda. Sic veró hoc dicimus licitum, vt nullo modo dicamus præceptum. Vnde malè summa angelica, et | alij summistæ imponunt magistro, et sancto Tho. quod dixerũtdixerunt esse præceptũpræceptum. Nam sanct.sanctus Tho. dicit, quod potest fieri, & in solutione ad primum dicit quod debet fieri: sed tamen hoc verbum non dicit præceptum. Laicus autem qui sic cōfessionemconfessionem audierit, nullo modo debet absoluere, quia non habet potestatem, nec possunt ei cōmitticommitti claues: ecclesia enim non habet potestatem supra peccata mortalia nisi per sacramẽtasacramenta: ideò talis non debet absoluere sed deprecari. Si autẽautem de facto absolueret, nihil faceret: sed non manet irregularis ꝗaquia cum irregularitas sit poena iuris positiui, & in iure non sit expressum, quod talis incurrat irregularitatẽirregularitatem, non incurrit. Quia in ca. is qui, de sentẽtiasententia excōmunicationisexcommunicationis lib. 6. ponitur regula generalis, quòd nullus incurrit irregularitatem propter quodcũquequodcumque delictum, nisi sit in iure expressum. Et ita tenet Silve|ster verbo confessor. 1. & Palude. 4. distinctio. 17. quæstio. 3.
  Confiteri debemus proprio sacerdoti.

CōfiteriConfiteri debemus proprio sacerdoti.

  QVÆRItur, vtrũvtrum confessio possit fieri cuilibet sacerdoti, vel soli proprio? Respondeo, quod solùm proprio. Patet ex capi. omnis vtriusvtriusque sexus, vbi hoc pręcipiturpraecipitur. Item quia cum sacerdos sit iudex, oportet quod habeat iurisdictionẽiurisdictionem. Si enim iudex superior diceret alicui, yo te hago alcalde, nihil esset nisi ei daret subditos, ergo etiāetiam in cōfessioneconfessione. Potestas em̃enim iurisdictionis non pōtpotest esse sine subditis. Ideó oportet confiteri proprio sacerdoti. Sed quis est iste proprius sacerdos? Respō.Respondeo quod papa., episcopus, curatus, & quicunquicunque ex officio suo habet curam animarũanimarum: siue hoc sit ex electione, vt priores, & abbates in religione. Superior non est ordinarius nisi mortuo priore, vel amoto. Aliqui doctores vocant proprium sacerdotẽsacerdotem omnem eum qui potest cōfessionemconfessionem | audire, siue hoc faciat ex officio, siue ex sola cōmissionecommissione. Sed vtrũvtrum in absentia sacerdotis proprij, vel quando poenitens ex rationabili causa non vult cōfitericonfiteri proprio sacerdoti (excludimus omnia præuilegia, & loquimur stādostando solum in iure cōmunicommuni) liceat alteri cōfitericonfiteri? v.verbi g.gratia fugit proprius sacerdos tempore paschatis, vel in ipsa confessione solicitat foeminam ad stuprũstuprum, petit illa licentiam, vt possit alteri confiteri, & ille non vult concedere, & vrget necessitas sumendi eucharistiāeucharistiam: quia est pascha & si non sumat excōmunicabit̃excommunicabitur est dubiũdubium quid faciet? Respondent ad hoc multi sũmistæsummistæ, quod in tali casu manet libera ad subijciẽdũsubijciendum se cuicũcuicunque voluerit sacerdoti, quia in dicto capi. oĩsomnis vtriusvtriusque dicitur, quod petat licentiālicentiam à proprio sacerdote, & sic illa petendo facit quod in se est, ac proindè manet libera. Sed hæc opinio non est secura, | quia non habetur in iure, & ideò doctores qui saniùs sentiunt de hoc, dicunt quód mulier in tali casu debet recurrere ad superiorem: & dicere quòd non expedit sibi confiteri tali sacerdoti, & superior debet credere. Et quòd non possit alteri confiteri sine licentia superioris, patet, quia mortuo sacerdote proprio non posset talis mulier confiteri cuicuncuicunque indifferenter, ergo nec poterit in casu prædicto. Item si proprius sacerdos excōmunicareturexcommunicaretur non posset alteri confiteri, nisi de licẽtialicentia superioris, ergo nec in isto casu. Sed quid si non sit recursus ad superiorem, vel si ille neget licẽtiamlicentiam? an si licebit tunc confiteri cuicunque? Palu. in. 4. d. 17. q. 3. ar. 3. dicit, quod in tali casu pōtpotest liberè confiteri cui voluerit. IdẽIdem Siluester in summa. Ratio Palu. est, quia ipse tenet, quòd stādostando in iure diuino quilibet sacerdos potest quẽli|betquem|libet absoluere, & quòd modo non possit est propter ius humanũhumanum: & cum ecclesia non possit hoc ius statuere, vt scilicet cōfiteaturconfiteatur cum scandalo, sequitur, quòd tunc cessat ius humanũhumanum & standũstandum est iuri diuino. Sed vere hęchaec sentẽtiasententia est mihi multũmultum dubia, & primò puto quod sit cōtracontra. S. Tho. 4. d. 17. q. 3. ar. 2. quæstiuncula. 4. ad. 5. vbi ad literam proponit casum: & dicit, quòd si superior nolit cōmitterecommittere facultatẽfacultatem, idẽidem est iudicium ac si non habeat copiācopiam confessoris. Quod etiāetiam dicit in additionibus quæstio. 8. ar. 4. 5. Hoc etiāetiam Caiet. in summa verbo absolutio. Vnde propter nullũnullum casum (excepto mortis articulo) poterit absoluere, qui ante illāillam necessitatem non poterat absoluere: & merito quidẽquidem. Nam aliâs quilibet fingeret sibi causas alteri cōfitendiconfitendi. Et consequentèr dico de casibus reseruatis, quod si superior non vult concedere (licet | malè faciat) inferior non poterit absoluere. Dicit tamen sanctus Tho. vbi supra ad sextũsextum (& est notandum) quod malè faciunt pręlatipraelati qui in hoc reddunt se difficiles, & inijciunt laqueũlaqueum animabus nolentes dare licentiam absoluendi. De illo autẽautem quod dicit Palude, quòd stando in iure diuino quilibet sacerdos potest quemlibet absoluere, dicimus, quòd fortè hoc est falsum.
  Cum non expedit proprio sacerdoti confiteri q…
Cum non expedit proprio sacerdoti confiteri quid faciendum

Cum non expedit proprio sacerdoti cōfitericonfiteri quid faciẽdũfaciendum

  ¶ SED quid faciet poenitens cum non potest obtinere licentiam à superiori & instat cōmuniocommunio? Respondeo, quod cōmunicetcommunicet securè & tute. IdẽIdem enim est iudicium tunc de eo ac si careret confessore: y vaya sobre mi consciencia. Sed tamen aduertant tales, quod habeant rationabilem causam non confitendi proprio sacerdoti: verecundia enim, aut timor quód ille malè de me sẽtietsentiet posteá, non est causa sufficiens: quia aliâs nemini teneret̃teneretur cōfitericonfiteri, quia sem|per accidunt illa cuicunque confitearis. Si tamen nocuit iam mihi, vel indirectè me diffamauit, iam ista esset causa legitima non confitendi ei.
  Qui communicauit in pascha sine præuia confes…
Qui communicauit in pascha sine præuia confessione an teneatur illo anno confiteri.

Qui cōmunicauitcommunicauit in pascha sine præuia confessione an teneatur illo ānoanno cōfitericonfiteri.

  ¶ SED dubitatur, an postquám talis cōmunicauitcommunicauit in paschate, absoluatur à præcepto confessionis? Videtur quidem quòd sic, quia non stetit per eum quin confiteretur: cum non peccauerit, non confitendo, ergo. Item quia confessio videtur instituta propter eucharistiam, cum ergo iam cōmunicaueritcommunicauerit, videtur quòd illo ānoanno non teneatur iterum confiteri. Sed dico, quod adhuc tenetur cōfitericonfiteri habita oppurtunitateopportunitate, quia adhuc potest implere præceptum de confessione semel in anno, ergo.
  Qui ex causa non communicauit in pascha an te…
Qui ex causa non communicauit in pascha an teneatur postea communicare.

Qui ex causa non cōmunicauitcommunicauit in pascha an teneatur postea cōicarecommunicare.

  ¶ MAIVS dubium est, an qui ex legitima causa non cōmunicauitcommunicauit in paschate, ꝗaquia fuit in mari, vel in via, posteà teneat̃teneatur ad cōionẽconfessionem? Palu. videt̃videtur dicere, quòd sic: sed certè nescio quare, cum sit | determinatum certum tempus ad cōmunionemcommunionem & transierit iam. Item cōfirmaturconfirmatur, quia si ex malitia non cōmunicaueritcommunicauerit, posteà non tenetur cōmunicarecommunicare, ergo multo minus si ex legitima causa non cōmunicauitcommunicauit. ConsulendũConsulendum esset talibus vt cōmunicarentcommunicarent: sed credo, quod non tenerẽturtenerentur iam pro illo anno.
  Ex commissione proprii sacerdotis possumus al…
Ex commissione proprii sacerdotis possumus alteri confiteri.

Ex commissione proprii sacerdotis possumus alteri cōfitericonfiteri.

  ¶ QVÆRItur, an ex cōmissionecommissione proprij sacerdotis liceat confiteri alteri? Respondeo, quod sic, vt patet ex dicto ca. omnis vtriusvtriusque. Et sic est consuetudo ecclesiæ, & vtināvtinam non esset tanta: quia iam nullus curatus audit subditos suos. Hanc autem cōmissionemcommissionem & licentiālicentiam potest dare curatus, episcopus, papa. Sic habetur expressè, de officio ordinarij cap. inter cęteracaetera. Et qui sic confitẽturconfitentur clerico seculari, vel fratribus expositis, non tenentur iterum confiteri proprio sacerdoti: vt determinatũdeterminatum est ab AlexādroAlexandro. 4. & á ClemẽteClemente. 4. & à | BñdictoBenedicto, & à Ioanne. 22. & à Calixto.
  An virtute indulgentiarum possimus eligere in…
An virtute indulgentiarum possimus eligere in confessorem simplicem sacerdotem

An virtute indulgentiarum possimꝰpossimus eligere in confessorẽconfessorem simplicem sacerdotẽsacerdotem

  ¶ QVÆritur, vtrum qui habet auctoritatem eligendi confessorem per bullas, vel alia ratione quacunque, possit eligere simplicem sacerdotem nondũnondum expositum ad audiendas cōfessionesconfessiones? Respondeo absolutè (esto dubitẽtdubitent canonistæ) quòd sine quocunquocunque scrupulo potest eligere quemcũquemcunque sacerdotẽsacerdotem vt etiāetiam dicit Caiet. in summa verbo ab solutio. Ratio est, quia in hoc solo differt sacerdos habens iurisdictionem à non habente, quod ille habet materiam, hic autẽautem non: & huic nihil aliud deficit ad hoc vt possit absoluere, nisi materia circa quam exerceat potestatem quāquam accepit, dum fuit ordinatus. Cùm ergo recipienti bullas detur potestas subijciendi se cui voluerit, iam talis sacerdos electus habet materiam & iurisdictionem circa illum: vnde nihil sibi deficit. Et ita tenendum est.
  Sacerdos proprius an extra suam diocæsim poss…
Sacerdos proprius an extra suam diocæsim possit audire suorum confessiones.

Sacerdos proprius āan extra suāsuam diocæsim possit audire suorum confessiones.

¶ QVÆRItur, vbi potest proprius sacerdos audire confessionem, vtrum curatus vnius episcopatꝰepiscopatus possit audire sibi subditũsubditum in alio episcopatu? RespōdeoRespondeo omnino, quod sic. Quia fit sine strepitu iudicij, & nemini fit iniuria. Et idẽidem poterit frater pręsentatuspraesentatus, & extra diocęsimdiocesim: vt etiam determinauit Sixtus quartus. Et sic quandò duo fratres de licentia prælati peregrinant̃peregrinantur, possunt se mutuo absoluere: etiam cum peruenerint ad alium episcopatum.
  Copiam eligendi confessorem quis possit dare.…
Copiam eligendi confessorem quis possit dare.

CopiāCopiam eligẽdieligendi cōfessorẽconfessorem quis possit dare.

  ¶ Sed vtrũvtrum hāchanc cōmissionẽcommissionem eligẽdieligendi cōfessorẽconfessorem, facere possit habẽshabens curācuram aĩarũanimarum anteantequam sit sacerdos, vel sacerdos excōicatusexcommunicatus? Respōd.Respondeo de primo, quod sic, quia habet titulũtitulum: quāuisquamuis aliqui dicant quod illa est cōmissiocommissio iuris, sed nihil de hoc curo. De excōmunicatoexcommunicato autẽautem, dico quod non potest, quia cōmissiocommissio illa est actus iurisdictionis: quem non potest excōmunicatusexcommunicatus habere. Sed vtrum cōmissiocommissio talis | legitimè facta, superueniẽtesuperueniente excōmunicationeexcommunicatione cōmittẽtiscommittentis spiret & sit nulla, vel an duret? Dubium est. Palude putat probabile, quód durat. Quia illum actũactum fecit legitimè. Et credo, quod ita est in vsu, quod talis commissio valeat.
  An ratihabitio det facultatem absoluendi.

An ratihabitio det facultatẽfacultatem absoluẽdiabsoluendi.

  ¶ QVæritur, vtrum ratihabitio det facultatẽfacultatem absoluendi. V.Verbi g.gratia ego non sum expositus ab episcopo, credo tamẽtamen, quod si adirẽadirem eum & peterẽpeterem potestatẽpotestatem audiẽdiaudiendi confessiones daret mihi: est dubiũdubium, an modo possim audire poenitentem & posteà dicere episcopo vt ratũratum habeat quod feci. Respondeo secũdumsecundum quosdam, quòd duplex est ratihabitio, vna de futuro, putà quia quando ep̃usepiscopus cognouerit sufficiẽtiāsufficientiam meāmeam ratũratum habebit quod feci, & hæc ratihabitio non sufficit: et in hoc oẽsomnes cōueniũtconueniunt. Quia essentia sacramẽtisacramenti non pẽdetpendet ex aliquo futuro: ac proinde ratihabitio non potest validare aut inualidare sacramẽtumsacramentum. | Alia est ratihabitio de præsenti, putâ quia episcopus de præsenti vult vt audiam: licet nihil mihi dixerit, sed ego scio eius voluntatem, & hæc ratihabitio dicunt aliqui quòd sufficit. Quia episcopus committit vicem suam per voluntatem. Ego nescio an hoc sit securum, nam quanuis iudex ecclesiasticus libere exerceat suāsuam iurisdictionẽiurisdictionem, tamẽtamen quia hæc potestas est in foro ecclesiastico, videtur quòd non possit exercere illam iurisdictionem, nisi actu exteriori: sicut non posset episcopus, actu interiori excōmunicareexcommunicare, vel absoluere aliquem: vt tenet probabilior, & verior opinio. Si ergo hoc verum est (vt ego credo) sequitur quod per solam complacentiam episcopus non potest cōmunicarecommunicare suam potestatem: cum hoc sit vti iurisdictione. Sic igitur si per ratihabitionem de pręsentipraesenti intelligamus complacentiam virtualem, pu|tâ quia si nunc diceretur episcopo placeret ei, dico certè quòd talis ratihabitio non sufficit. Si autem signis exterioribus episcopus (aliâs) ostenderet: vt si dixerit, gauderem quod talis audiret confessionem, dico quod videtur mihi quod talis ratihabitio sufficiat. Exemplum, clerici seculares habent hanc libertatẽlibertatem, quòd indifferentèr confitentur quibuscunquibuscunque, non ex iure diuino, nec ex cōmissionecommissione papæ, sed quia pręlatipraelati hoc vident & sciunt, & tacent quod est quoddāquoddam exterius, & hoc sufficit. Et sic in ꝓpositoproposito dico quòd sola ratihabitio de præsenti ostensa signis exterioribus sufficit ad confessiones audiendas.
  Quis sit proprius sacerdos

Quis sit proprius sacer.sacerdos

  ¶ SED quęriturquaeritur in particulari, quis sit proprius sacerdos? Respond.Respondeo quòd proprius sacerdos papæ est ille quem ipse elegerit, qui habet potestatem absoluendi eum ab ipsomet papa. Et qui sunt de familia papæ habent pro con|fessore ipsum poenitentiarũpoenitentiarum. Cardinales qui non sunt episcopi nullũnullum habẽthabent à iure, sed ex cōsuetudineconsuetudine: nec subsunt curatis, nec episcopis, sed papæ. Et eorum familia (etiāetiam de cōsuetudineconsuetudine) non subest ordinarijs, sed illis quibus cardinalis voluerit. Cardinales verò ep̃iepiscopi, & omnes episcopi, archiepiscopi, & patriarchæ habent à iure potestatem eligendi quẽcunquequemcunque voluerint, & etiāetiam familiæ eorum. Sed quando sunt extra diocæses suas, dicunt summistæ, quod non pos sunt prouidere familijs suis, quod cōfiteāturconfiteantur cum quibus voluerint: nescio de hoc. Sed iam sunt tot bullæ quod non est opus horum. Sed quid de curato? Dico quod quādoquando in vna parrochia sũtsunt duo vel plures ordinarij, stando in iure diuino quilibet est eius sacerdos. Si verò fuerit vnus, habet pro ordinario solũsolum episcopum. De consuetudine autem semper curati confitentur cui volunt. | Sed cōtracontra, quia in capi. si episcopus de poenitentijs & remissionibus libro. 6. dicitur expressè quòd nulla consuetudine introduci potest quôd quis eligat sibi confessorem sine superioris licentia. Cùm igitur curati, à iure non habeant talem facultatem, ergo nec possunt habere eam à consuetudine. Sed dico quod eorum confessio est rata, & valida. Quia habent facultatẽfacultatem á prælatis videntibus, & tacẽtibustacentibus ac per hoc cōsentiẽtibusconsentientibus. Vnde si episcopus eis hoc prohiberet, non possent sine dubio facere. Vtrum autem curatus possit eligere fratrem, siue sacerdotem non cōfessoremconfessorem? RespōdeoRespondeo, quod sic sine dubio. Quia iam talis sacerdos secularis habet talem licentiam ab episcopo: vt confiteatur cuicunque voluerit.
  Itinerantium & peregrinorum quis sit proprius…
Itinerantium & peregrinorum quis sit proprius confessor.

ItinerātiũItinerantium & peregrinorum | quis sit proprius cōfessorconfessor.

  ¶ De secularibꝰsecularibus nihil ꝓrsusprorsus est in iure. Sed de vagabũdisvagabundis (mudauiẽtosmudavientos) qui sẽꝑsemper ābulātambulant, dico quod tales qui nullibi habitāthabitant, | cuilibet confessori: quia non est maior ratio de vno quāquam de alio. De alijs qui quęruntquaerunt sibi domicilium & nondum statuerunt vbi pedem figant, idem est iudiciũiudicium, sicut de vagabundis. Nec quātumquantum ad hoc oportet respicere vbi hospitentur: non enim tenentur confiteri parrocho illius parrochięparrochiae. De peregrinis verò qui veniunt ab alijs locis, vt viatores, & mercatores &c. Dicendum, quod si habeant expressam licentiālicentiam peregrinandi á suo proprio sacerdote: sicut aliqñaliquando fuit consuetum, iam possunt eligere sibi quẽcunquencunque confessorẽconfessorem ex licentia interpretatiua proprij sacerdotis. Sed si non habeant licentiālicentiam, vt mercatores qui habent alicubi habitationem animo manendi quinque vel. 6. mensibus, dico, quod debent confiteri cum proprio sacerdote ad cuius parrochiam pertinet domus quāquam inhabitant. De viatoribus autem, & peregri|nantibus sine licentia suorum sacerdotũsacerdotum ordinariorũordinariorum, dico quod debent cōfitericonfiteri in ecclesia cathedrali, & non possunt eligere confessorẽconfessorem ad libitũlibitum, si non habeant aliam auctoritatem, aut facultatem. Reliqua vide apud summistas.
  In articulo mortis an quilibet possit a quoli…
In articulo mortis an quilibet possit a quolibet sacerdote absolui.

In articulo mortis an quilibet possit a quolibet sacerdote absolui.

  ¶ QVæritur, vtrum in articulo mortis quilibet possit absolui à quolibet sacerdote? Respond. quod si proprius sacerdos sit ibi, vel possit facile haberi, non potest nisi ab eo absolui, capiendo large propriũproprium sacerdotẽsacerdotem. Sed si proprius sacerdos non sit præsens, quilibet potest absoluere. Hoc habetur expressè cap. eos de sententia excōicationisexcommunicationis. l. 6. Et extra de furtis cap. fures. Et de officio ordinario, cap. pastoralis. Et ita tenent oẽsomnes cōmunitèrcommunitèr. Patet etiāetiam ex vniuersali consuetudine ecclesięecclesiae. Quando em̃enim papa, vel episcopus reseruātreseruant aliquẽaliquem casum, semꝑsemper dicunt, nisi in articulo mortis. vbi etiāetiam possunt absolui non solum | â peccatis, sed etiāetiam à censuris. VtrũVtrum aũtautem sit de iure diuino, quod in tali casu possit quilibet quẽlibetquemlibet absoluere, parũparum interest. Palu. 4. d. 20. q. 1. ar. 2. ad. 1. dicit, quòd est de iure diuino. Maio. ꝙ.quod de iure positiuo. Capreol. d. 19. q. vnica, & Durandus, dicunt cum Palude, & quod papa non potest hoc impedire. Probabile est vtrumvtrumque, probabilius tamẽtamen puto, quòd est de iure positiuo.
  An confessio informis sit valida.

An confessio informis sit valida.

  ¶ QVÆRitur, an confessio informis (i. in qua propter aliquod impedimentum non confertur gratia) teneat, & sit valida: & per consequens non iterādaiteranda? Est quæstio ardua, & de qua plurimũplurimum nr̃anostra interest, tractaturtractaturque á doctoribus. 4. d. 17. & ibi à S. Tho. q. 3. & in additionibus. q. 9. art. 1. Respondeo quod de hoc sunt duæ opiniones extremęextremae, & vna media. Opinio prima est Maio. 4. d. 17. q. 3. 1. &. q. 9. dicentis, quod omnis confessio informis est iteranda, vel si | non fuit integra, vel si habuit defectũdefectum contritionis. Secunda opinio extrema est Bernardi de ganacoGanaco in impugnationibus Gotfredi quodlibeto. 5. q. 14. vbi ait, quod si cōfessioconfessio fuit integra ex quocunquocunque defectu non detur gratia, non est iteranda, sed erit valida, & verũverum sacramentũsacramentum: etiāetiam si placeant peccata pręteritapraeterita & proponat̃proponatur amplius peccare. Quia ibi est materia & forma. Alia est opinio media verisimilior: quāquam tenet Capreol. d. 17. q. 2. & Caieta nus in quęstquaest. quāquam de hoc facit, & in sũmasumma. Oportet igitur hic vitare duos errores extremos. Primus nulla cōfessioconfessio informis est iteranda: est error intolerabilis. SecũdusSecundus omnis cōfessioconfessio informis est iterādaiteranda. Nam si hoc esset verum cùm homo non possit esse certus, an cōfessioconfessio sit integra, oporteret in infinitum confiteri: & nulla est trāquilitastranquilitas. Cum igitur aliqua confessio informis | sit iteranda, & aliqua non: ad quærẽdũquærendum quæ sit valida, & quęquae non, non est attendendũattendendum, an sit informis vel non: sed debemus respicere ad causas informitatis. Item notādumnotandum, quod causæ informitatis tenent se ex parte poenitẽtispoenitentis: supposito quod sacerdos sit legitimus. Duo autẽautem sunt actus poenitentis ante absolutionẽabsolutionem, scilicet contritio, & confessio & ex his duobus debet ꝓuenireprouenire informitas. Si igitur sit informis quia ex intentione non est integra, confessio non est valida, sed est iterādaiteranda: & in hoc oẽsomnes conueniunt. Si verò sit informis ex defectu contritionis, si quidem nullũnullum dolorem habet nec aduertit, dico quod talis confessio est nulla, ac proindè iteranda. Quia est inualida non propter defectum contritionis, sed quia non est vera confessio. Nam cum confessio sit pars sacramenti poenitentiępoenitentiae, & poenitentia dicat detestationem, oportet quod | ipsa confessio sit detestatio: & quia talis solũsolum recitat peccata sua alteri, non cōfiteturconfitetur, sed simulat se confiteri, & nouum peccatũpeccatum incurrit. Si verò habeat dolorẽdolorem: sed tamen imperfectũimperfectum, vel ille percipit se non habere sufficientem dolorẽdolorem, vel non percipit. Si poenitens non percipiat, dico quod talis confessio est valida, ac proinde non iteranda. Et hoc est notandum ad tollendos scrupulos. Si autem percipiat imperfectionẽimperfectionem doloris, vel aduertit esse peccatum confiteri cum illa imperfectione doloris, vel non. Si secundũsecundum talis confessio est valida, quia integra ex intentione. Si veró aduertat esse peccatũpeccatum sic confiteri, & confiteatur imperfectionem illam doloris, etiam talis cōfessioconfessio est valida. Quia est integra & vera. Si autẽautem percipiens se non habere perfectum dolo rem, & intelligens illud esse peccatũpeccatum & fictionem, non confiteatur de illo, | dico quod talis cōfessioconfessio est inualida & iterādaiteranda. Quia est dimidiata ex intẽtioneintentione:.
  An dolens imperfecte sit absoluendus

An dolens imperfecte sit absoluendus

  ¶ SED vtrum sacerdos debeat, absoluere eum qui imperfectè dolet, & cōfiteturconfitetur illam insufficientiam doloris? Et videtur quod sic, quia talis cōfessioconfessio est valida & non iteranda secundũsecundum sanctũsanctum Tho. & CaietanũCaietanum, & omnes: si autẽautem non absoluatur est iteranda, ergo. RespōdeoRespondeo quod sacerdos nullo modo debet talẽtalem absoluere. Patet manifestè, quia esset fictio in absolutione, quia ibi non remittuntur peccata: & tamen sacerdos dicit, ego remitto tibi peccata. ItẽItem talis sacerdos absoluit auctoritate Dei, sed Deus non absoluit, ergo nec ille debet absoluere. Item qui scit imperfectionẽimperfectionem doloris sui peccat peccato sacrilegij petendo absolutionem, ergo multo magis sacerdos absoluens. Sed contra, quia sic confitentur omnes, quod non habent dolorem sufficientem.
  Confessio an sit integra

Confessio āan sit integra

Respondeo quòd ita confitentur propter suspitionẽsuspitionem quam habent. Si autẽautem scirem me imperfectè dolere, nec deberem petere absolutionẽabsolutionem, nec sacerdos deberet absoluere. Confessio aũtautem quæ secundùm. S.Sanctum Tho. est valida & non iteranda, est quando non percipit imperfectionẽimperfectionem doloris & absoluitur, vel quando de facto absoluitur â sacerdote sciente imperfectionem doloris eius. ¶ QVÆritur, vtrũvtrum oporteat, quòd cōfessioconfessio sit integra? Respondeo ex sententia omniũomnium quod sic, aliâs est inualida sacrilega, & iteranda. Probat sanctus Tho. quia sacramentũsacramentum poenitẽtiæpoenitentiæ est quædāquædam medicina contra morbũmorbum: at medicus non potest conuenientêr admouere medicinam nisi intelligat totum statum infirmi. Si em̃enim habeat dolorẽdolorem splenis, & iecoris, & medicus intelligat primũprimum solũsolum, poterit applicare medicinas quæ noceant iecori. Et idem | de medicina spũalispirituali cōfessionisconfessionis &c. ItẽItem ꝓbat̃probatur ex vsu ecclesięecclesiae, nullus em̃enim sacerdos audiret dimidia peccata. ItẽItem quia sacerdos absoluit auctoritate Dei, Deus autẽautem non absoluit ab vno & non ab alio (impiũimpium em̃enim est à Deo sperare dimidiādimidiam veniāveniam) ergo. ItẽItem confessio dimidiata est contra formāformam absolutionis, qua dicitur ego te absoluo ab oĩbusomnibus peccatis tuis, ergo. ItẽItem AugustinꝰAugustinus dicit quòd est hypocrita qui non confitetur oĩaomnia peccata, ergo. HęcHaec conclusio est inuiolata & quæ ab omnibus tenetur.
  Confessio ex negligentia dimidiata an sit ite…
Confessio ex negligentia dimidiata an sit iteranda.

Confessio ex negligẽtianegligentia dimidiata an sit iterādaiteranda.

  ¶ SED quid si confessio sit dimidiata ex negligentia, quia non fecit sufficientem indagationem? RespōdeoRespondeo quod si ex industria fuerit negligens, vel si ita contẽnatcontemnat vt quasi ex industria nolit examinari: sicut qui per vnũunum annũannum integrum non est cōfessusconfessus, & accedit ad confessionem sine aliqua examinatione, volens quidem quod oĩaomnia venirẽtvenirent ad | eius memoriāmemoriam, talis cōfessioconfessio est nulla, ac proindè iteranda. Si verò omisserit aliquod peccatũpeccatum, putāsputans se fecisse sufficientẽsufficientem indagationẽindagationem: etiam si illa ignorantia sit culpabilis mortalitèr, confessio est valida, & non iteranda.
  Examinatio conscientiæ ad confessionem quanta…
Examinatio conscientiæ ad confessionem quanta diligentia facienda.

Examinatio consciẽtiæconscientiæ ad cōfessionẽconfessionem quātaquanta diligentia faciẽdafacienda.

  ¶ QVÆritur, quæ diligentia requiritur ad examinandum conscientiam? Respondeo, quod raro continget, quòd velit quis examinare conscientiāconscientiam suāsuam & putet se fecisse sufficientem diligẽtiamdiligentiam quin fecerit diligentiam. Quando est mihi probabile, quod satis est quod feci: obliuio peccati non erit culpabilis, mortaliter saltem. Respondeo, quod præceptum de examinatione consciẽtięconscientiae est idem quod de cōfessioneconfessione, & de integrè confitendo. & quia nemo integre confiteretur si non examinaret se, tenetur examinare: & non examinans, peccat contra præceptum cōfessionisconfessionis. Et cum non sit peculiare præ|ceptum de examinatione, videtur quod non tantum teneatur ad illam sicut si fuisset particularitèr pręceptapraecepta: maior enim diligẽtiadiligentia requiritur circa finẽfinem quam circa media. Satis est ergo quod faciam diligẽtiamdiligentiam moralẽmoralem: sicut nec teneor scribere peccata, vt recorder eorum. Si autem particulari pręceptopraecepto teneretur recordari peccatorum, teneretur etiam scribere. Dico igitur, quòd postquàm quis voluit adhibere diligentiam, & fecit aliqualem examinationem, quāquam putauit sufficientem: credo quòd raro talis cōmittetcommittet negligentiam. Dico pretereáprætereá quòd quādoquando ego puto, quòd per paruam diligẽtiamdiligentiam vlteriorem veniāveniam in cognitionem peccatorum præteritorum: si non fecero illam non erit sufficiens examinatio. Sufficit autem taliter examinare, quòd etiam si amplius examinassem per aliquod aliud tẽpustempus non recordarer aliorum. Et hęchaec suffi|cit. Credo quod viri qui habẽthabent aĩæanimæ suęsuae curam, nunquānunquam deficiunt in examinatione consciẽtiæconscientiæ suæ. Ex hac cōclusioneconclusione qua diximus quod confessio non integra ex negligentia examinationis non est valida, sequitur quod confessor non debet audire eum qui non fecit examinationem: maxime si sit de numero eorum qui non confitentur nisi semel aut bis in anno. Satis est tamen quod adhibuerit aliquāaliquam diligentiādiligentiam, nec eum qui dicit se aliquāaliquam fecisse debet confessor repellere.
  Reseruatos casus habens, an dimidiabit confes…
Reseruatos casus habens, an dimidiabit confessionem

Reseruatos casus habens, an dimidiabit cōfessionemconfessionem

  ¶ QVÆritur, qui habet peccata reseruata, & etiam non reseruata, quomodo poterit confiteri, maximè si superior nolit audire nisi reseruata? De hoc casu fuit multa cōtentiocontentio apud doctores, quorũquorum opinionibꝰopinionibus dimissis, dico quòd si iudex superior et inferior sint pręsentespraesentes, inferior non pōtpotest absoluere à non reseruatis: nisi priꝰprius petatur facultas absoluẽdiabsoluendi à reseruatis. Quia integritas | confessionis est de iure diuino. Cum ergo ille poenitens habeat copiam cōfessorisconfessoris cui potest integrè confiteri, non potest inferior diuidere absolutionẽabsolutionem. Sed superior audiat omnia peccata, vel det facultatem absoluendi á reseruatis. Hoc Adrianus. q. 4. de confessione. Et Durandus. 4. d. 17. q. 15. contra Caietanum. Et si superior solùm absoluat à reseruatis, talis absolutio non est sacramentalis sed solùm a cẽsuriscensuris, & datur facultas inferiori vt absoluat ab omnibus peccatis. Si autem superior absens sit & non pateat facilis aditus ad eum & instet tempus celebrandi, inferior absoluat à non reseruatis, & pro reliquis expectet absolutionem superioris: nisi illis sit anexa aliqua excommunicatio reseruata: vt in casibus bullæ de coena domini: tũctunc enim non debet absolui a non reseruatis. Et hæc est contra Adrianum, & | Durandum. Et in hoc casu intelligo, d. Tho. loqui in additionibus. q. 9. art. 2. ad. 4. Sed quid faciendum quando superior non vult committere facultatem absoluendi a reseruatis, & non expedit confiteri eidem? vtrum inferior possit tũctunc absoluere à reseruatis? Respond.Respondeo quòd iam supra dictum est, quòd in quocunque casu potest quis licitè non confiteri superiori, licet accedere ad sacramentum eucharistiæ: si superior nolit cōmitterecommittere facultatẽfacultatem absoluendi: nihilominus inferior non potest absoluere a reseruatis. Poenitens tamen poterit accedere ad eucharistiam ita bene ac si esset decies absolutus. Quia in tali casu est censendus non habere copiācopiam confessoris. TamẽTamen habita oppurtunitate tenet̃tenetur confiteri de illo peccato. Videat tamen poenitens vt iam diximus quòd habeat sufficientẽsufficientem causam non cōfitendiconfitendi proprio sacerdoti.
  An impleatur praeceptum ecclesiæ de confessio…
An impleatur praeceptum ecclesiæ de confessione per confessionem informem aut non integram.

An impleatur praceptumpraeceptum ecclesiæ de cōfessioneconfessione per confessionẽconfessionem informẽinformem aut non integram.

¶ QVÆRitur, vtrũvtrum per confessionẽconfessionem non integram, vel aliâs informẽinformem satis fiat præcepto confessionis? Durandus .4. dis. 17. q. 14. &. 15. dicit duo. PrimũPrimum, in quocunque casu confessio non est iterādaiteranda, ad impletur præceptum de cōfessioneconfessione. Quia ecclesia non obligat ad faciendum opera in gratia: sed ad substantiam actus. Et de hoc nemo dubitat. SecundũSecundum in quocunque casu confessio non sit valida, non ad impletur præceptum de cōfessioneconfessione. Patet in dicto ca. oĩsomnis vtriusque sæxus, debet cōfitericonfiteri omnia peccata, & poenitentia imposita, &c. Clarum est quod si non impletur præceptum, confessor non debet imponere poenitentiāpoenitentiam nec poenitens tenetur acceptare. Quia non est ibi sacramentũsacramentum. Sed dubia est nihi hæc ꝓpositoproposito, cum ecclesia vel non possit obligare, vel non obliget ad actũactum interiorẽinteriorem: & iste confiteatur oĩaomnia peccata sua, etiāetiam | si non habeat dolorem, si confiteatur hoc ipsum quod non habet dolorem, siue absoluatur, siue non, credo quòd satisfacit præcepto ecclesiæ: ego certè non damnarem talem.
  Confessio dimidiata in necessitate valida.

Confessio dimidiata in necessitate valida.

  ¶ QVÆritur, an confessio dimidiata in necessitate sit valida? V.Verbi g.gratia percusus est aliquis letalitèr, & habet centum peccata, incipit confiteri, & postpostquam dixit decẽdecem moritur, vel impeditur: an talis possit absolui? Certe dubitari posset, sed probabilius puto, & magis piũpium quod sit confessio totalis & valida. Si em̃enim damus confessiones dimidiatas ꝓpterpropter obliuionem, vel propter casum reseruatum: quare non dabimus etiāetiam proterpropter impotentiāimpotentiam istius? proderit ergo illa cōfessioconfessio & ex attrito faciet contritum.
  Peccata non confessa, an remittantur in confe…
Peccata non confessa, an remittantur in confessione.

Peccata non cōfessaconfessa, an | remittāturremittantur in confessione.

  ¶ QVÆRITVR, vtrum virtute absolutionis remittantur peccata etiam non confessa in particulari? Respōd.Respondeo quod sic omnino, eadẽeadem ratione si ex opere | oꝑatooperato habet absolutio remittere peccata, non est dubium quin remittantur isti, quia confitetur modo quo potest: sicut de peccato dubio de quo cōfiteorconfiteor cum dubitatione, remittitur mihi esto illud fecerim. Et confirmat̃confirmatur, quia aliâs frustra esset confessio in generali: accuso me de alijs quorũquorum memoriāmemoriam non habeo, cuius cōtrariumcontrarium habet cōmuniscommunis vsus piorum hominum.
  An in confessionibus generalibus, liceat dimi…
An in confessionibus generalibus, liceat dimidiare confessionem de peccatis confessis.

An in confessionibꝰconfessionibus generalibus, liceat dimidiare confessionẽconfessionem de peccatis cōfessisconfessis.

  ¶ QVÆritur, vtrum liceat in confessionibus generalibus de peccatis aliâs confessis, dimidiare confessionẽconfessionem, & dimittere aliquod turpe dicẽdodicendo reliqua? Videtur quidẽquidem quod non, quia integritas confessionis est de iure diuino, ergo non licet celare aliquod peccatum? Respondeo, quod non licet celare aliquod peccatum mortale: & si celatur non est confessio, sed fictio circa materiāmateriam principalem sacramenti. Non est dubium quin si quis vellit generalitèr cōfitericonfiteri | & dicat sacerdoti quod vult generalitèr confiteri de omnibus peccatis suis, si celet aliquod, peccat mortalitèr: quia est fictio manifesta circa principalem materiāmateriam sacramenti, & mentitur pernitiosè, & decipit confessorẽconfessorem. Dico tamen, quod poenitens potest ex peccatis iam confessis eligere aliqua quęquae cōfiteaturconfiteatur aliquibus prætermissis, si non decipiat cōfessoremconfessorem: dicẽsdicens illa esse peccata totius vitæ suæ. Nec ad confessionẽconfessionem generalem requiritur tanta conscientiæ examinatio: & consequentèr potest fieri per plures dies, vt scilicet hodie confiteatur quinque peccata, cras sex. &c.
  An qui non impleuit poenitentia teneatur iter…
An qui non impleuit poenitentia teneatur iterare confessionem

An qui non impleuit poenitẽtiapoenitentia teneatur iterare cōfessionẽconfessionem

  ¶ QVÆritur, vtrũvtrum ex defectu satisfactionis, putâ quia non impleui poenitentiam mihi iniunctam à confessore sit iteranda cōfessioconfessio? Multi summistæ tenent quód est iteranda, inter quos Siluester verbo confessio primo. §. 3. Quia quomodo imponet poenitẽtiāpoenitentiam | oblitam vel neglectam qui non audierit de nouo peccatum.? Siluester allegat RicardũRicardum pro se quẽquem non vidi nũcnunc. Allegat etiāetiam Palud.Paludanus sed potius videtur tenere oppositum. Respondeo igitur ad quæstionẽquæstionem sine quocunque dubio et scrupulo absolutè, quod talis confessio non est iteranda propter poenitentiāpoenitentiam oblitam, vel ex malitia neglectam. Patet, quia confessio præcedens fuit iam valida, & perconsequẽsperconsequens fuerũtfuerunt remissa peccata, ergo quicquid posteà sequatur non efficiet eam inualidam, ac iterādamiterandam. Et ita tenet Maio. 4. d. 17. q. 6. dubio vltimo. Dicemus tamen aliquid de hoc in materia de satisfactione.
  An qui confitetur sacerdoti ignoranti satisfa…
An qui confitetur sacerdoti ignoranti satisfaciat præceto.

An qui confitetur sacerdoti ignorātiignoranti satisfaciat præceto.

  ¶ QVęriturQVaeritur, vtrum si aliquis confiteatur sacerdoti ignoranti quod sit peccatum mortale (sunt enim aliqui in mũdomundo) teneatur iterare confessionẽconfessionem? Respondeo primò quòd si poenitens est doctus quantum ad hoc quòd scit qua|le sit mortale, & quale veniale: parũparum refert qualis sit confessor, doctus scilicet, an indoctus, nec tenetur iterare cōfessionemconfessionem. Verum est tamen quòd si cognosceret confessorem nescire discernere inter peccatum & peccatum debet illum instruere dicens, hoc non est mortale, hoc sic: aliàs confessio non esset valida. Nam si ego dicerem, ego occîdi hominem: sed bené feci, quia ille occîderat patrem meum, non esset confessio. Sic quoquoque confessio non est quando confessor audiens non intelligit esse peccatũpeccatum mortale. Si verò tam poenitens quàm confessor ignorent, si ista ignorantia sit circa ea quæ communiter ignorantur talis non impedit: nulli enim contingit inter omnia peccata scire de quolibet, an sit mortale, vel non. Si autem ignorantia sit tanta quod sit eorum quæ â paucis ignorantur: vt quód iuramẽtumiuramentum falsum, vel quòd | vẽdicarevendicare se de iniuria accepta non sint peccata, crederem profecto quod teneret̃teneretur iterare confessionẽconfessionem. Quia cōfessorconfessor non intelligit peccata illius, ergo ille non cōfiteturconfitetur. Nam quomodo imponet poenitentiam, aut quomodo absoluet eum? Et hæc est cōmuniscommunis opinio. Non oportet tamẽtamen formare nouos scrupulos, nam raro contingit talis sacerdos cōfessorconfessor. Satis est enim quod confessor sciat cōmuniacommunia scilicet homicidium, furtũfurtum &c. esse peccata, & quòd sciat dubitare.
  Confessore non aduertente ad pœnitentis pecca…
Confessore non aduertente ad pœnitentis peccata an iteranda sit confessio?

CōfessoreConfessore non aduertẽteaduertente ad pœnitentis pctāpeccata an iteranda sit cōfessioconfessio?

  ¶ SED quæritur, an si confessor alioquin sapiens, non aduertat ad peccata poenitentis, cōfessioconfessio sit valida? RespōdeoRespondeo, quod sine dubio ex quacunquacunque causa confessor non aduertat peccata poenitentis, cōfessioconfessio est iteranda. Sed tamẽtamen poenitens potest ignorare inuincibilitèr an confessor audierit, vel non. Si tamen constaret aliquo pacto, quòd cōfessorconfessor, vel non audiuit, vel non intelle|xit peccata, omnino tenetur iterare cōfessionemconfessionem: quia prior fuit nulla.
  Peccata semel confessa, an possimus iterum co…
Peccata semel confessa, an possimus iterum confiteri?

PctāPeccata semel cōfessaconfessa, āan possimꝰpossimus iterũiterum confiteri?

  ¶ QVÆritur, an liceat confiteri peccata semel cōfessaconfessa, & si fiat, an confessio secunda sit sacramentum? Respondeo, quod de hoc sunt opiniones. Scotus, 4. d. 18. ad primũprimum dicit, quòd sic, hoc est quòd talis confessio est valida, & meritoria: sed tamen ibi non est sacramentũsacramentum, aut aliqua virtus clauium. Quia non potest eadem forma replicari super eandem materiam: impossibile est enim vt eadem forma informet pluries eandem materiam. Item iudicium semel ritè factum non potest infrigi, ergo non debet iterari: como se puede pleytear vna sententia en grado de reuista confirmada. Contrarium tenet sanct. Tho. BonauẽturaBonauentura, Marsilius, Gabri. Alexand. & Maio. & omnes quos mihi contingit videre. Et probatur, peccata oblita sunt absoluta sacramenta|litèr, & tamẽtamen cùm veniunt ad memoriam sunt necessario confitenda, & debet homo ab illis absolui, ergo non inconuenit quòd quis absoluatur bis ab eodẽeodem peccato. Nota igitur pro hac opinione, quòd potestas clauium data est ecclesiæ ad remissionem peccatorum non solùm ad remissionem culpęculpae, sed etiam ad remissionem poenæ. Cum ergo illa potestas māeatmaneat in ecclesia post primam absolutionẽabsolutionem, & remanet etiāetiam reatus poenæ in eo qui iam est confessus, sequitur quod secunda confessio valebit ad remissionẽremissionem peccatorum & poenæ. MaximũMaximum argumentũargumentum pro hac parte est consuetudo bonorũbonorum, qui sępèsaepè cōfitent̃confitentur eadẽeadem peccata. Et ad argumentũargumentum Scoti, nego quod eadẽeadem forma non possit replicari super eandem materiāmateriam: nam cum eadem aqua possum baptizare centum. Item illo dato peccata sunt materia remota, sed peccata confessa sunt | materia proxima, vnde si in eadẽeadem confessione homo absolueret̃absolueretur bis, absolutio secũdasecunda nihil omnino valeret. Sed in pluribꝰpluribus cōfessionibꝰconfessionibus quare non erit valida.
  Confiteri per nuncium an sit licitum?

Confiteri per nũciũnuncium an sit licitũlicitum?

  ¶ QVÆritur, an possit aliquis confiteri absenti sacerdoti, per nũciumnuncium, putâ quia est in carcere & non datur aditus sacerdoti? RespōdeoRespondeo, quód nullus tenetur isto modo confiteri. Quia forum confessionis debet esse secretum, et nemini tenetur homo reuelare peccata nisi sacerdoti. Secundò dico (licet Palude, videatur dicere contrariũcontrarium. 4. dist. 17. q. 2.) quòd non est licitum hoc modo confiteri, nec talis confessio si fiat potest esse sacramẽtalissacramentalis, nec sacerdos potest talem absoluere: nec est rationi conforme. Quia confessio debet esse forum secretissimũsecretissimum: nam licet non sit de essentia cōfessionisconfessionis, quod sit secreta tamen quia sacramenta non sunt cōtracontra legẽlegem naturæ, secundũsecundum quam non licet | publicare peccata, id circo cōfessioconfessio fit secreta, & non ratione clauium. Ratio igitur quare talis non potest absolui est quia re vera non confitetur, cōfiteturconfitetur quidem internuncio: internuncius tamen non confitetur, sed est testis. In foro contentioso sufficeret illud, quia non posset retractari, & si retractaret, non crederet̃crederetur. In confessione veró sic, quia semper manet libertas ad confitendũconfitendum quando enim nuncius loquitur sacerdoti, potest poenitens se retractasse, ac proindè non potest absolui: nec cōfitericonfiteri modo prędictopraedicto. Non dubito de hoc.
  Confessio an fieri possit per interpretem.

Confessio āan fieri possit per interpretem.

  ¶ QVæritur, an per interpretem possit quis cōfitericonfiteri sacerdoti pręsentipraesenti. Respondeo primò sicut ad dubium præcedens, quòd homo non tenetur sic cōfitericonfiteri. Quia non tenetut prodere peccata sua, in tali autem casu manifestat ea interpreti, ergo non tenetur. Secundò dico quod potest licitè eo modo cōfite|riconf|iteri. Sed contra quoniam talis non confitet̃confitetur sacerdoti: sicuti dicebamus de eo qui cōfiteturconfitetur per internuncium, ergo talis confessio non est valida. Respondeo quòd est differẽtiadifferentia clara. Quia quando internuncius refert peccata sacerdoti poenitens se habet merè negatiuè, & non est præsens. Per interpretem autẽautem signo & nutu actualitèr ostendit poenitens, quòd ipse dicat sacerdoti quod interpres dicit: & sic est verum sacramẽtumsacramentum. Et interpres omnino tenetur occultare peccata quæ audiuit.
  Confiteri per scripturam, an liceat.

CōfiteriConfiteri per scripturam, an liceat.

  ¶ QVÆRItur, an aliquis possit confiteri per scripturam, maximè quādòquandò non potest voce? Palude. 4 dist 17. q. 2. & Maio. 4. d. 17. q. 1. dicunt quòd si sacerdos sit præsens, qui non potest voce tenetur scripto confiteri. Sed dico cum Caietano, Scoto, & Ricardo, quòd talis non tenetur sic cōfitericonfiteri. Quia nemo tenetur prodere peccata sua extra | confessionem, talis autẽautem proderet peccata: quia ex natura rei scriptura manet transacta confessione, ergo non tenetur: præcepta enim Christi debent esse suauia. Sed vtrum possit confiteri scripto, dubium videtur. Nam scriptura & nuncius in hoc conueniũtconueniunt, quòd scriptura non est confessio, quāuisquamuis posset qui dat scriptum annuere quod confitetur illa peccata scripta, & iam videtur quòd esset idem iudicium sicut de confessione per interpretem quæ est vera confessio. Et tandem ita credo et teneo quód licitè tunc fit scripto si signis annuat quod confitetur illa. Sine necessitate verò à potente loqui non reciperetur talis confessio. Quia inter signa voces obtinuerunt principatũprincipatum & magna irreuerẽtiairreuerentia esset confiteri scripto. Muti autẽautem si possunt confiteri nutibus non manifestando alijs peccata, tenentur confiteri. Caieta. in summa, | ponit modũmodum quo tales possent cōfitericonfiteri, s.scilicet, vt pctāpeccatam scribant̃scribantur in vna carta, et in alia numerus pctōrũpeccatorum &c. Sed credo quod non tenent̃tenentur illo modo cōfitericonfiteri meo iudicio
  Consortem peccati an possimus reuelare in con…
Consortem peccati an possimus reuelare in confessione.

CōsortẽConsortem peccati an possimus reuelare in cōfessioneconfessione.

  ¶ QVÆritur, vtrũvtrum quis teneatur eo modo confiteri circunstātiascircunstantias peccatorum, quo reuelentur consortes? V.Verbi g.gratia cōmissicommissi incestũincestum cum matre, curatus cognoscit me, et matrem meāmeam, an tenear confiteri illam circũstantiamcircunstantiam, cum qua: quæ quidem non potest dici sine reuelatione personæ cōsortisconsortis in crimine? Respondeo ex sententia omniũomnium, quod talis tenetur quærere alium confessorẽconfessorem qui non cognoscat matrem, quia multũmultum noceret matri talis confessio: ac proindè nimis cauere debent poenitẽtespoenitentes ne in confessionibus aliorum peccata detegant. Si verò non inueniatur confessor ignorans talẽtalem personāpersonam dico (quāuisquamuis aliqui voluerũtvoluerunt dicere quod tũctunc non tenet̃tenetur dicere illāillam circũstātiācircunstantiam personępersonae) ex | sententia sancti Tho. BonauẽturæBonauenturæ in 4. d. 21. & Gabriel. 4. d. 17. q. 1. conclusione. 5. quòd talis tenetur cōfitericonfiteri circunstantiam illam, & omnes alias circũstantiascircunstantias necessarias: esto confessor veniat in notitiānotitiam tertiæ personæ. Quia præceptum de confessione est maius quàm præceptum de seruādaseruanda fama alterius, & ego vtor iure meo, maximè quia non diffamo consortem, cùm sacerdos teneatur peccatum meum & suum æquè celare. Imo BonauẽturaBonauentura dicit, quód si sacerdos sit talis de quo estimatur quod non nocebit, sed proderit, poenitẽspoenitens posset ei dicere ꝑsonāpersonam etiāetiam si aliâs nesciret, vt adhiberet remedium
  Circunstantiæ peccatorum.

Circunstantiæ pctōrũpeccatorum.

  ¶ QVÆritur, quęquae circunstantiæ sint necessario confitendæ? Respondeo, quod triplices sunt circunstantięcircunstantiae. Quædam minuentes peccata, alięaliae quęquae grauant peccata, alięaliae verò quęquae nec grauātgrauant, nec minuunt, quas quidem antiqui non vo|cant circunstātiascircunstantias: vt si peccaui noctu, vel in die, & proptereà istæ dimittantur. Primæ circunstantiæ si tales sint, quod faciant ex peccato mortali veniale, vel ex peccato non peccatum, confitẽdęconfitendae sunt necessario, aliâs esset mendacium. V.Verbi g.gratia participare cum excōmunicatoexcommunicato est mortale, fi quis autem cum negligentia veniali cōmunicetcommunicet in diuinis: illa circunstantia ignorantięignorantiae reddit peccatum veniale, & ideò est confitenda. Vel si rex excōmunicatusexcommunicatus metu mortis compelleret me celebrare coram eo, talis circunstantia videtur facere de peccato non peccatũpeccatum, & ideò est necessario confitenda. At si huiusmodi circunstantięcircunstantiae quęquae non tantum excusant quòd faciant mortale veniale, vel peccatũpeccatum non peccatum: vt ægestate furari, passione mecharimoechari, dicunt aliqui quòd esset melius quòd non confiterẽturconfiterentur. Sed dico, quòd si verè sint cir|cũstantięcircuns|tantiae quęquae multũmultum excusant debent confiteri. Quia vnum furtũfurtum potest esse in duplo peius quāquam aliud, & stuprũstuprum ex libidine multo peius est quāquam ex timore mortis. Tales igitur circunstantięcircunstantiae confitendęconfitendae sunt non ad excusanda peccata delictaue, sed ad cōfitendumconfitendum ea purè & nudè.
  Quæ circunstantiæ confitendæ

Quæ circũstātiæcircunstantiæ confitendæ

  ¶ SED tota difficultas est de circũstātijscircunstantijs aggrauantibus, quęquae quidem sunt in duplici differentia. Quædam enim mutant speciem: sicut furari vel occîdere in ecclesia, fornicari cum virgine vel fornicari in ecclesia, est dubium an tales sint necessario confitẽdęconfitendae? Respondet. S. To. 4. d. 17. & Bonauentu. Palude, Siluester, & est cōmuniscommunis sententia, quòd illęillae circunstantiæ quęquae mutant speciem sunt necessario confitendęconfitendae. Quia peccatum habens illāillam circunstantiam, æquiualẽtèræquivalentèr est duo peccata. Furtum enim per se est peccatũpeccatum, | & iniuria ecclesięecclesiae est etiam peccatum per se, & ideò furtum in ecclesia æquiualet duobus peccatis, & ob id est necessario talis circunstantia confitenda. Item fornicatio est peccatum, & iniuria viri est peccatum, & ideò fornicatio cum vxorata ęquiualetaequiualet duobus peccatis, ac proindè talis circunstātiacircunstantia est necessario confitenda: & sic de similibus. Item probatur per illa peccata frāgunturfranguntur duo pręceptapraecepta ecclesięecclesiae: furtum enim in ecclesia est primò contra pręceptumpraeceptum de non furando, & etiam cōtracontra pręceptumpraeceptum cultus diuini, ergo circunstantięcircunstantiae istęistae sunt necessario confitendęconfitendae. AlięAliae verò sunt circunstātięcircunstantiae aggrauantes quidem, sed non mutantes speciẽspeciem, & tales non sunt necessario cōfitendęconfitendae. Quia aliâs nunquānunquam posset homo purè & integrè confiteri. Marsi. 4. d. 12. & Gabriel. 4. d. 17. & Maio. ibidẽibidem dicunt primò quod omnes circunstantięcircunstantiae | mutantes speciem sunt confitendęconfitendae. Secundò dicunt, quòd etiam sunt confitendæ aliquæ non variantes speciem, scilicet quęquae faciunt maiorem malitiāmalitiam mortalitèr: tales inquiunt circunstantiæ necessario sunt confitendæ. Quia aliâs aliquandò contingeret, quòd maior esset pars malitiæ quęquae celatur, quāquam quęquae manifestatur. V.Verbi g.gratia ego semel consensi in homicidium, & continuaui consensum per diem integrum, si cōfiteorconfiteor quòd consensi semel in homicidium & taceo tempus continuationis nonnè celarem maiorem partem grauitatis? Item furari decem est mortale, furari verò mille est eiusdem speciei cum primo furto, sed nunquid sufficeret dicere, accuso me quòd furatus sum, non nominādonominando quantitatem? Ad hāchanc igitur quæstionem dico quod ego non auderem condẽnarecondemnare eum qui confitetur solas circunstantias mutantes speciẽspeciem. | Nam cum illud dicat sanct. Tho. & BonauẽturaBonauentura, vel est verum, vel ad minus qui sequitur illos excusatur ignorātiaignorantia inuincibili. SecũdòSecundò dico, quod nemini cōsuleremconsulerem, nec ego essem contentus illo modo confiteri, sed confiterer etiam illas circunstātiascircunstantias quæ manifestè multiplicātmultiplicant malitiam mortalem. Sicut in exemplis positis de tempore cōtinuationiscontinuationis, & de quantitate furti: quia aliâs confessor non intelligeret totam malitiam confitentis. Placet etiam mihi quod Caietanus dicit, scilicet quód aliquæ circunstantięcircunstantiae mutantes speciẽspeciem non sunt necessario confitendęconfitendae: quādoquando grauitas circunstantiæ est parua. Sicut diuinare per terrāterram est alteriꝰalterius speciei quāquam diuinare per aquāaquam: et tamen sufficit quod dicat accuso me que fuefui supersticioso vsvsque ad peccatũpeccatum mortale. Credo igitur necessariũnecessarium confiteri magnitudinem rei furatæ, & continuationem in peccato.
  Confessor an possit absoluere contra propriam…
Confessor an possit absoluere contra propriam opinionem.

Confessor āan possit absoluere contra propriāpropriam opinionem.

¶ QVÆritur, vtrum confessor possit poenitentem absoluere contra ꝓpriāpropriam opinionem? V.Verbi g.gratia sit casus de quo sunt duęduae opiniones an sit vsurarius, vel non qui vendit frumentum ad certam diẽdiem: porque se lo paguen como valiere en mayo. Quidam dicunt, quod est illicitũillicitum, & ego ita credo. Alij tamen dicunt, quod non est illicitum. Sunt pro vtravtraque parte probabilitates, ego tamen sum opinans quod sit illicitum, & poenitẽspoenitens tenet quòd non est illicitum, & sic confitetur quòd vendidit frumẽtumfrumentum illo modo, & quòd habet propositum ita deinceps faciendi, quia audiuit viros doctos dicentes quòd id licet. Est dubiũdubium quid faciet hic cōfessorconfessor qui tenet illud esse mortale, nunquid poterit absoluere eum contra propriam opinionem? Sit aliud exemplum, si iudex sequẽssequens opinionẽopinionem. S. Tho. occîdat hominẽhominem quẽquem ipse certo scit innocentem, probatum | tamen nocentẽnocentem, & cōfessorconfessor sit opinionis Nicolai de Lyra qui tenet id non licere: utrũutrum possit absoluere iudicẽiudicem volẽtẽvolentem semper in illa opinione persistere? Est magna quæstio, & mouet eam CōrradusConrradus celebris doctor tractatu de contractibus quæstione vltima. Et ante omnia quęstioquaestio hæc habet locũlocum quando ambæ opiniones sunt probabiles: nam si opinio poenitentis non habeat ꝓbabilitatemprobabilitatem non debet eum absoluere: quia eius ignorantia non est inuencibilis, sed vincibilis. Vt si ego teneo opinionẽopinionem quod nemo potest possidere plura beneficia simul, si opposita opinio non sit probabilis sicut forsan non est, clarũclarum est quod non debeo eum absoluere: quia puto eum esse in peccato mortali, & non excusatur ignorantia inuincibili. Sed quid faciet quando ambæ opiniones sunt probabiles, & habent suos proprios assertores? RespōdeoRespondeo quód siue | sit eius proprius sacerdos, siue non, tenetur eum absoluere in tali casu. Ita tenet Palu. 4. d. 17. q. 2. arti. 1. Et Gofre. quodlibeto. 9. Probatur apertè, talis poenitẽspoenitens est in gratia, & confessor habet probabilitatẽprobabilitatem quod sit in gratia: quia scit esse probabilẽprobabilem eius opinionẽopinionem, ergo non debet ei negare absolutionem.
  Numerus peccatorum necessario confitendus.

Numerus peccatorũpeccatorum necessario confitẽdusconfitendus.

  ¶ QVæritur, an numerus peccatorũpeccatorum sit necessario confitendus? RespōdeoRespondeo ex omnium sententia quod sic: licet multi confessores parũparum de hoc curent. Probatur, quilibet tenetur cōfitericonfiteri omnia peccata sua, sed qui non confitetur numerum non confitetur omnia peccata sua, ergo tenetur eum cōfitericonfiteri: aliâs esset fictio. Sed vtrum iste numerus sit determinatè dicendus, putâ furatus sum decies, iuraui falsum millies, &c. Caietanus respondet, quòd numerus peccatorum ideò manifestari debet, vt sciat confessor á quo debet absolue|re, & qualitatem poenitentis: & quia ad hoc parum pręstatpraestat quòd confessor sciat an sint decem vel vndecim, ideò non est exquisitè numerus perquirendus. Dicendum ergo primò, quod quicũquequicumque sciuerit determinatè certũcertum numerum peccatorum suorum: vt si certo sciat quod peccauit decem, tenetur dicere determĩatedeterminate se decies peccasse hoc peccato. Quia aliâs celaret aliquod peccatũpeccatum & esset fictio: vt si diceret se fecisse aliquod peccatum nonies & scit certo quod fecit decies. SecũdòSecundò dicit Caietanus, non est necessarium magnam adhibere diligentiam ad cognoscendum distinctè certũcertum numerũnumerum peccatorũpeccatorum. Cogitat aliquis, & scit se falsum iurasse multoties, semel in qualibet septimana parũparum plus, vel minus, & si amplius pensaret & fatigaret se, posset reperire certum numerum, dico quod illud non est necessarium. Nam dũmododummodo parũparum | plus vel minus attingat numerum peccatorum, licet non determinatum, nihil impeditur eorum quæ sunt in confessione facienda. Non enim impedit̃impeditur absolutio, quia sufficit illa notitia. Nec poenitentia, quia non est imponenda ad æqualitatem, cum sit arbitraria. Nec consilium &c. ergo nihil impeditur. Satis est igitur quod quis pertingat numerum crasso modo, parum plus, vel minus. Præcepta enim Dei debent esse clara, is verò qui sæpe solet peccare, non posset scire numerũnumerum determinatũdeterminatum. Tertió dicit quod etiam aliqñaliquando non est necesse adhibere diligentiam ad sciendũsciendum numerũnumerum, etiāetiam sic crasso modo. V.Verbi g.gratia est meretrix quęquae fuit in lupanari decẽdecem annis, nũcnunc cōuertit̃conuertitur & vult cōfitericonfiteri, satis est quod dicat peccata fornicationis hoc modo, māsimansi in lupanari per decẽdecem ānosannos admittẽsadmittens cunctos: nec oportet quod cogitet quote in hebdomada, mense, aut an|no. Patet quia per hoc confessor habet tantātantam notitiam quantāquantam illa pōtpotest ei dare. Quid em̃enim refert, quod illa dicat se peccasse triginta mille vicibꝰvicibus. Et idẽidem de cōcubinarioconcubinario qui habet foemināfoeminam per annũannum qualibet nocte, non est opus quod numeret vices: nec expedit illud dicere. IdẽIdem de illis qui frequentissimê blasphemant. Satis est quod dicant hanc esse suam consuetudinem: ne faciamus eos mentiri. Et eodẽeodem modo de circunstātiacircunstantia magnitudinis rei furatæ, non est opus quod sciat̃sciatur punctualitèr. Non dubito de hoc.
  Confessionis sigillum necessarium.

Confessionis sigillum necessarium.

  ¶ QVÆritur, si quis confitetur se peccasse decies, vel duodecies, non recordatur tamen tunc nisi decem, & posteá recordatur distinctè alterius peccati, an teneatur illud confiteri in particulari? RespōdeoRespondeo quòd non, si includitur in numero prius dicto. Quia si tunc quādoquando cōfessusconfessus fuit meminisset illius sufficeret dixisse, iuraui falsum duodecies, | parũparum, plus, vel minus. Si aũtautem dixit, iuraui falsum decẽdecem & posteà sit memor quod iurauit quatuordecim, tenet̃tenetur confiteri ea quęquae numerũnumerum prius dictũdictum excedunt. ¶ QVÆritur, vtrum sigillum confessionis sit necessariũnecessarium? Respondeo secũdũsecundum omnes doctores. 4. d. 21. quod sacerdos tenetur ad sigillum confessionis, ad celanda peccata quęquae in confessione audiuit sub poena peccati mortalis. Probatur primò ratione naturali, quia facerem illi iniuriam. Item quia in cap. sacerdos de poenitentia. d. 6. prohibet̃prohibetur omnibus sacerdotibus reuelare peccata, & apponitur poena grauissima oppositum facientibus: scilicet vt omnibus diebus vitęvitae suęsuae ignominiosus peregrinādoperegrinando pergat. Et sunt verba Gregorij. IdẽIdem habetur cap. omnis vtriusvtriusque sęxussexus, de poenitẽtijspoenitentijs & remissionibus & dicitur quod qui non celauerit detrudatur in arctissimum monasterium vt | ibi perpetuāperpetuam faciat poenitẽtiāpoenitentiam. Et quia si in hoc daretur aliqua exceptio, tolleretur confessio: nemo enim auderet cōfitericonfiteri peccata grauia. Idcirco propter nullũnullum bonũbonum quodcunquodcunque sit illud, licet sigillum confessionis frangere: quia nullum potest esse æquale bonũbopnum nec tam necessarium vt est confessio.
  Peccata in confessione audita possumus iurare…
Peccata in confessione audita possumus iurare nos nescire.

Peccata in cōfessioneconfessione audita possumus iurare nos nescire.

  ¶ SED quid faciet confessor cum inter rogatur de peccato quod audiuit in cōfessioneconfessione, an possit dicere se nescire?
  Respondeo secundùm oẽsomnes, quod sic. Sed quid si cogatur iurare? Dico quod potest & debet iurare se nescire, quia intelligitur se nescire extra confessionem, et sic verum iurat. Sed fac quod iudex, vel prælatus ex malitia exigat à me iuramentum an sciam in confessione? Respōd.Respondeo quod coactus iuret se nescire in confessione, quia intelligitur se nescire ad reuelandum, aut talitèr quod possit dicere. Sed contra si iuret se scire in cōfes|sioneconfe|ssione iuraret verũverum, ergo cùm iurat se nescire in cōfessioneconfessione iurat falsũfalsum: quia sunt contradictorięcontradictoriae. Respō.Respondeo quod non sunt contradictoriæ. Quia in illa negatiua intelligitur conditio subintellecta, scilicet quòd non scit tali modo quód possit illud dicere.
  Error in confessione factus quomodo reparandu…
Error in confessione factus quomodo reparandus sine fractione sigilli.

Error in cōfessioneconfessione factus quomodo reparandus sine fractione sigilli.

  ¶ QVÆritur, si confessor ex ignorātiaignorantia absoluit aliquem quem non poterat á casu reseruato, vel ab excōmunicationeexcommunicatione, vel si oblitus est eum absoluere quomodo reparabitur defectus cōfessionisconfessionis sine reuelatione? Nider in suo confessionario dicit quod in concilio CōstantiensiConstantiensi, vel Basiliensi fuit inter patres hæc quæstio tractata, & quod tũctunc fuit varia sententia. Ego dico cum distinctione, quia vel confessor timet probabiliter scandalum reuocando poenitentẽpoenitentem & quòd conquæretur de reuelatione confessionis: & in tali casu relinquendus est. Quia si habuit contritionem | erat in gratia. Si autem non timetur quod poenitens dicet se non fecisse tale peccatum, & quod non conquęreturconquaeretur de reuelatione confessionis, dico sine quocunque scrupulo quòd possum illum reuocare ad confessionem & absoluere. Sed contra quia obijcit peccatum extra confessionem. Respondeo, quod non facio ei iniuriam si dicam tu cōfessusconfessus es mihi alia die reddeamus ad confessionem quia volo tibi dicere vnũvnum verbum quod expedit tibi si nolit dimittatur. Si autem acquieuerit dicam ei, cōfitearisconfitearis peccata in generali, & si aliqua alia fecisti cōfitereconfitere ea, quia feci talem defectum in alia confessione. Et probo quôd hoc liceat, quia vt infra dicemus de poenitentis licentia licet reuelare peccata eius alteri, ergo multo melius sibi ipsi, vel formaliter, vel interpretatiuè si dederit licentiālicentiam: vt si beneuolè audiat me dicẽtemdicentem sibi | scias quòd in cōfessioneconfessione præterita fuit defectus quidāquidam cōmissuscommissus, vis illum audire? Si dixerit quòd sic, sine quocũquocumque scrupulo dicatur ei, scias quod eras excōmunicatusexcommunicatus, & ego non potui te absoluere &c. Palude in fine. d 21. ampliorem concedit licentiam, dicens quòd non solùm quandò fuit cōmissuscommissus defectus in confessione, sed etiam ratione correctionis fraternæ possum secreto admonere illũillum de peccato semel cōfessoconfesso mihi. Sed credo certè quod est falsum omnino & quòd nullo modo licet.
  Peccatum publicum in confessione auditum, an …
Peccatum publicum in confessione auditum, an possimus reuelare.

PeccatũPeccatum publicũpublicum in cōfessioneconfessione auditũauditum, an possimꝰpossimus reuelare.

  ¶ QVÆritur, an quandò peccatum quod in confessione audiui est publicum tenear illud silere? RespōdetRespondet Caietanus in sũmasumma, quod de tali peccato possum loqui post confessionem eodem modo sicut ante: debeo tamen procedere posteà cautius & nullo modo dicere quod scio illud in confessione, quia redderẽredderem audiẽtesaudientes certiores. Sed quid | si à confessore petat quis, an ille fuerit confessus illud peccatum publicum? Respondeat confessor, confessus est omnia peccata sua. Potest etiam dicere, absolui illum, quia per hoc nihil reuelo. Admonet tamen Caietanus, bonum esse quòd quandò peccata sũtsunt publica petat facultatem confessor à poenitente ad loquẽdumloquendum de eis ad bonum finem. Sed quid si vsurarius iactet se, quòd absolui illum? cùm non sit verum? Nam si dico quòd sic, mẽtiormentior. Si autem dico quòd non absolui eum, reuelo confessionem. Dicat confessor quid ad vos? ego feci officium meum. Sed quid faciet proprius sacerdos petentibus eucharistiam concubina, vel vsurario quos non audiuit de confessione? Respondeo, quod non det illis. Sed quid si dicant cōfessiconfessi sumus tali fratri, & interrogatus frater non audet dicere quod non absoluit, ne eorum statũstatum re|uelet, nec quod absoluit ne mẽtiaturmentiatur? Repondeo absolutè, quod si sint peccatores publici debet eis eucharistiam negare. Quòd si fuerint confessi cum proprio sacerdote & non absoluti, & nihilominus petant eucharistiāeucharistiam, dico etiāetiam quod debet eis negare, & si dixerint, iam tu absoluisti nos, dicat ego nescio de hoc.
  Peccata in confessione audita reuelare possum…
Peccata in confessione audita reuelare possumus de pœnitentis licentia.

Peccata in cōfessioneconfessione audita reuelare possumus de pœnitẽtispœnitentis lĩcentialicentia.

  ¶ QVęriturQVaeritur, vtrum de licentia poenitentis liceat confessionem reuelare?
  Alexander, & Scotus. 4. d. 21. q. 2. 1. & Durandus ibidem dicunt quòd non licet. Quia sigillum confessionis est de iure diuino, ergo poenitens non potest dare licentiam. Item quia esset scandalum. Sed respondeo absolutè, quod poenitens potest dare licentiam, confessor tamen non potest accipere, aut reuelare confessionem in detrimentum poenitentis qui sibi talem facultatem dat.
  Sigillum confessionis, an se extendat ad alia…
Sigillum confessionis, an se extendat ad alia quam ad peccata.

SigillũSigillum cōfessionisconfessionis, āan se extẽdatextendat ad alia quam ad peccata.

¶ QVÆRITVR, vtrum alia quęquae in confessione sciuntur præter peccata cadant sub sigillo confessionis? Respondeo, quòd sub sigillo arctissimo confessionis non cadunt nisi peccata poenitentis, vel tertiæ personæ. Et solùm huius sigilli fractor incurrit poenas canonicas. SecũdòSecundò dico quòd sub sigillo confessionis cadũtcadunt omnia alia quæ expressè, vel interpretatiuè poenitens tradit sub sigillo confessionis: vt si dicat, accipiatis hoc sub sigillo, & qui hæc reuelat credo peccaret mortalitèr prop:terpropter detrimentum quod faceret sacramento redderet enim confessionẽconfessionem fraudolosam. Non enim omnes intelligunt hanc differentiam sigilli maioris, vel minoris. Ideò confessor sit cautus vt taceat oĩaomnia illa quæ sũtsunt alicuius grauitatis. Alia verò quæ non sũtsunt de necessitate cōfessiōisconfessionis, nec refert poenitẽtipoenitenti quod reuelent̃reuelentur non tenet̃tenetur celare: | se tamẽtamen non dicat se in confessione audisse. Breuitêr in hac parte mas vale ser corto que largo. Non dubito.
  Peccata in confessione audita, an liceat in c…
Peccata in confessione audita, an liceat in communi reuelare

Peccata in cōfessioneconfessione audita, an liceat in cōmunicommuni reuelare

  ¶ QVÆritur, an in cōmunicommuni liceat reuelare peccata audita in confessione, talitèr quòd nec directè, nec indirectè peruenient in notitiam poenitentis? V.Verbi g.gratia si dicam, quidam cōfessusconfessus est mihi semel hoc peccatum. Respond.Respondeo quod hoc non est reuelare confessionem.
  Quia re vera multi viri sancti hoc fecerunt: maximè doctores qui ponunt casus quos in confessione audierunt. Secundò dico, quòd melius est hoc raro facere. SequũturSequuntur enim quandoquandoque scādalascandala ex istis: ideó abstineant sacerdotes ab his narrationibus.
  Secreta extra confessionem sub sigillo commen…
Secreta extra confessionem sub sigillo commendata quomodo obligent.

Secreta extra cōfessionẽconfessionem sub sigillo cōmẽdatacommendata | quomodo obligent.

  ¶ QVÆRitur, de illis qui cōmittuntcommittunt alijs secreta sub sigillo confessionis an tale sit secretum confessionis? Respond.Respondeo quod qui recipit tenetur seruare illud secretum plusquāplusquam alia. Quia ex pa|cto additur nouum vinculum, & per consequens dico non esse conueniens quod homines sepè recipiant talia secreta. Secundò dico, quod illud non est sigillum confessionis, nec frangẽsfrangens illud incidit in poenas canonis. Quia ibi nulla iniuria fit sacramẽtosacramento, cùm nullum fuerit sacramentum: licet frangatur fides. Notandum est etiam quod ea quęquae dicunt̃dicuntur de sigillo confessionis, intelliguntur de quacũquacumque cōfessioneconfessione, siue perfecta, siue non, siue incęptaincepta, siue non: & de omnibus illis quęquae ordinant̃ordinantur ad cōfessionẽconfessionem vel facultatem vt ab illo absoluar à reseruatis, non potest ille plus reuelare, quàm si iam accepisset in cōfessioneconfessione.
  Confessio vocalis est a Christo instituta.

Confessio vocalis est a Christo instituta.

  ¶ QVÆritur, vtrum confessio vocalis quæ est in vsu ecclesiæ sit instituta à Christo? Antiquitus quandò erant tempora meliora, non tantũtantum hæc quęstioquaestio iactabatur: quia tempore pacis arma non sunt in tanto precio & vsu. | Nunc verò quia iam sunt hæretici qui negent confessionem propter peccata nostra, oportet quòd simus ad hoc bellum armati. Idcirco quæritur, an confessio sit de iure diuino? Respond.Respondetur ex sententia omnium doctorũdoctorum, quòd sic. Patet, ecclesiæ claues sunt ad remittẽdaremittenda peccata, secundũsecundum illud. Matthæi. 16. tibi dabo claues regni coelorum, & quodcunque solueris super terrāterram &c, Sacerdotes aũtautem habẽthabent has claues, & sũtsunt iudices peccatorũpeccatorum: iudices verò non possunt iudicare nisi causam cognoscant ergo alij tenentur subdere se huic iudicio: aliâs frustra esset illa potestas, hæc autem subiectio fit per confessionem, ergo de iure diuino tenentur cōfitericonfiteri. Item Iacob. 1. confitemini alterutrum peccata vestra. Quod Augusti.Augustinus, Beda, & alij sancti, & Hugo de sancto Victore libro. 2. de sacramẽtissacramentis, per 14. capit. intelligunt de præcepto con|fessionis. ItẽItem (& hic est tota vis secũdũsecundum AdrianũAdrianum & veritatẽveritatem) IoāIoan. 20. quorũquorum retinueritis retẽtaretenta sunt. i. quorũquorum peccata non absolueritis non erũterunt absoluta ante DeũDeum, ergo secundũsecundum euangeliũeuangelium debent confiteri & absolui in terra: aliâs non erũterunt absoluta in cęlocoelo. Hic est lcouslocus validissimus, & quod oẽsomnes sancti hoc dicātdicant in cōpertocomperto est. Vide ThomāThomam VualdensẽVualdensem lib. de sacramẽtissacramentis, & RofensẽRofensem colligẽtescolligentes dicta sanctorũsanctorum oĩumomnium. De hac confessione necessario sacerdoti facienda multa ægregia apud vtrũvtrumque inuenies. Et cognosces, an expediat has ecclesięecclesiae colũnascolumnas sequi potius, quāquam nouos istos grāmatistasgrammatistas. Opinor neminem vsque adeò cecũcecum, & insanũinsanum esse qui ob vnius Lutheri amentiāamentiam velit tātotanto discrimini se ipsum exponere, quatenus ea peccata quæ vel nouit, vel dubitat esse letalia, sacerdoti non aꝑiataperiat. Et maxime cum intelligat ātiꝗssimosantiquissimos simul eruditissimos|ac sanctissimos patres tantātantam confessionis huius necessitatem esse dicẽtesdicentes, vt quicunq;quicunque mortalitèr deliquerit, eos oportet, vel publicè, vel priuatim sacerdoti sua peccata detegere. Nec facile crediderim patres ipso; hanc vsque adeò duram prouintiam nobis imposuisse priusquāpriusquam exploratissimum haberent hanc confessionem, aut ab apostolis institutam, aut in sacris scripturis dilucidè traditam fuisse: ceu rẽrem cũctiscunctis peccatoribus apprimè necessariānecessariam, & quam contẽnerecontemnere non possent, absabsque dispendio salutis animarum. Expendat igitur quisquis secũsecum, an tutius fuerit horum patrum simul & scripturarum assertionem admittere, suasque animas à tanto periculo custodire, aut LutherũLutherum de confessione impiè oblatrantẽoblatrantem, & sentientẽsentientem suo capiti dũtaxatdumtaxat non patrũpatrum, aut scripturarũscripturarum testimonio innixũinnixum sequi, & cum eo funditus perire.
  Confessio olim fiebat in principio quadragess…
Confessio olim fiebat in principio quadragessimæ.

Confessio olim fiebat in principio quadragessimæ.

¶ NOTANdum etiam de confessione quòd beatus Renanus in ānotationibusannotationibus quas fecit super textum, dicit se esse nactum librum quẽdamquemdam antiquissimum conciliorum, & inter ea dicit fuisse vnum factum anteantequam esset institutum ab ecclesia ieiunium quatuor dierum ante dñicamdominicam primāprimam in quadragessima, quod sic habebat. Presbyteri debent admonere plebem sibi subiectam, vt omnis qui se sentit mortifero peccati vulnere sauciatum, feria quarta ante quadragessimam cum omni festinatione recurrat ad viuificatricem matrem ecclesiam, vbi quod malè cōmissitcommissit, cum omni humilitate & cordis contritione simplicitèr confessus, suscipiat remedia poenitentiæ secundũsecundum modũmodum canonicis auctoritatibus præfixum: non solùm autem ille qui mortale aliquid cōmissitcommissit, sed etiam omnis homo quicunque se cognoscit imma|culatāimmac|ulatam Christi tunicātunicam quāquam in baptismo accepit polluisse, ad propriũproprium sacerdotẽsacerdotem festinet venire, cum puritate mentis oẽsomnes trāsgressionestransgressiones, omnia peccata quibus Dei offensam incurrisse meminit humilitèr confiteatur, & quicquid á sacerdote fuerit iniunctum, ac si ab ipso omnipotentis ore fuisset prolatum, ita diligentissimè attẽdatattendat & sequatur hæc ibi. Idem habetur in poenitentiario romano quod creditur profectum ab apostolis ipsis vbi dicitur. Hebdomada ante quadragessimam confiteāturconfiteantur omnes. Iste erat cōuenientissimusconuenientissimus modus, & multo melior, quam qui nunc est, quod confitentur in fine quadragessimæ, & sic ieiuniũieiunium non multũmultum eis ꝓdestprodest. OptimũOptimum esset si posset reuocari ista cōsuetudoconsuetudo, nos tamen non possumus illāillam reuocare. Sed peculiares possent suos poenitentes admonere quód confiteāturconfiteantur antè quadragessimam.
  Confessor, an teneatur interroga re pœnitente…
Confessor, an teneatur interroga re pœnitentem.

Confessor, an teneatur interroga re pœnitentem.

¶ QVÆritur, an sit necessarium vt confessor interroget poenitẽtempoenitentem? Respondeo primò quod est necessarium vt confessor plerunque aliquid interroget. Patet, nam vt supra diximus si poenitens non fecerit aliquam conscientiæ examinationem, confessio non solũsolum erit inualida, sed etiam mortalis. Si hoc ex circunstantijs appareat, debet confessor interrogare, an examinauerit conscientiāconscientiam suāsuam: & si dixerit quod non, non audiat eum. Si non timeantur maiora mala: videlicet quod poenitẽspoenitens nunquānunquam cōfitebit̃confitebitur, tũctunc em̃enim interroget sacerdos. Oportet enim quod cōfessoresconfessores non mittātmittant poenitentes in desperationẽdesperationem. Omnes sancti, & S.Sanctus Tho. ita consulũtconsulunt. QuādòQuandò ergo cōfessorconfessor videt has circunstantias necessariũnecessarium est quod interroget. Et si est ꝓbabileprobabile confessori quod poenitens dimittit aliquod peccatũpeccatum tenetur interrogare de eo, quia tenetur quantum poterit | non solùm ad absoluendum, sed etiāetiam vt poenitens recipiat gratiam quāquam quidem non reciperet si ex magna negligentia aliquod peccatum dimitteret. Dico pretereápraeterea quòd si est mihi probabile quòd poenitens fecerit sufficientem examinationem, licet credat confessor quòd habeat alia peccata præter ea quæ dixit, si cōmodecommode potest interroget: sed non tenetur tunc interrogare: sunt enim aliqui que sacan el alma à los poenitentes. Sufficit quòd sit mihi probabile quòd confessio sit sufficiens ad consecutionem gratiæ. Probatur, quia poenitens non tenetur facere maiorem diligentiam quàm fecit, ergo non teneor eum interrogare quare eum vexabo interrogationibꝰinterrogationibus? cōfessorconfessor debet laborare vt sit beneuolus. Ex his sequitur quòd non oportet interrogare poenitentem de omnibꝰomnibus peccatis mortalibus. Quidam â pueris | quærunt, an sint simoniaci &c. Isti faciunt confessiones odiosas & supersticiosas. Sed oportet interrogare poenitẽtespoenitentes de peccatis quæ probabiliter putantur habere: nec id nimis anxiè. CōfessorConfessor etiam sit nimis cautus interrogando, non quęrensquaerens noua peccata? quia poterit ea docere poenitentem, & scādalizarescandalizare, maximè circa peccata carnalia, quæ non debet interrogare nisi ex confessione haberet aliquod indiciũindicium quod habeāthabeant illa: tunc em̃enim non debẽtdebent omitti quæ sunt de essentia cōfessionisconfessionis, sed fiat sapientèr. V.Verbi g.gratia si confessor probabilitèr credit poenitentem habere aliquod peccatum turpe, & verendum, interroget, non apertè, sed dicat cogitasti aliquando de hoc? Si dicat sic quęratquaerat vlterius, & consensisti? si dicat sic, procedat dicens, & fecisti? quo dicente sic, vel non, nihil amplius interroget. Sed dimittat alias fabulas.
  Circunstantia loci quando confitenda

Circunstantia loci quando cōfitẽdaconfitenda

¶ QVÆRitur, vtrum circunstantia loci sit necessario confitenda? Respō.Respondeo quòd solùm in tribus peccatis est necessario confitenda, scilicet in furto, effussione sanguinis, & effussione seminis in ecclesia. Credo quòd non sufficeret furari in ecclesia ad hoc vt sit sacrilegiũsacrilegium nisi esset đde ecclesia. Et effusio sāguinissanguinis debet esse notabilis, vt supra diximus. Et si quis habeat in ecclesia volitionem perpetrandi prædicta tria vel aliquod eorum extra ecclesiāecclesiam non est sacrilegus. Si verò extra ecclesiāecclesiam consentiat in aliquod horum faciendum intra ecclesiam, teneretur confiteri de hac circunstantia, quia iam fit iniuria loco.
  Circunstantia temporis, an sit confitenda.

Circunstantia tẽporistemporis, āan sit cōfitendaconfitenda.

  ¶ SED vtrũvtrum circunstātiacircunstantia temporis sit necessario confitenda, putâ peccare in festo? Respondeo absolutè, quòd non. Ita tenet Caietanus, Siluester, Nider, & alij. GrauiꝰGrauius est peccare in die festo | sed non est grauitas necessaria ad confitendũconfitendum. Et confessores debent de hoc admonere poenitentes.
  Confessores duos habere vnum pro grauibus ali…
Confessores duos habere vnum pro grauibus alium pro leuibus an liceat.

CōfessoresConfessores duos habere vnum pro grauibus aliũalium pro leuibus āan liceat.

  ¶ QVÆritur, an qui ex industria habet duos cōfessoresconfessores, vnum cui omnia confiteatur peccata, alterum cui leuia dumtaxat, ad estimationem, benẽbenem faciat? Respondeo sine dubio hoc esse sacrilegium, & videtur magna fictio, & irridet confessorẽconfessorem faciẽsfaciens credere eum quod ipse sit ꝓbusprobus. Et certe videtur mortale quandò propter hoc facit. Non dānaremdamnarem tamen eum qui semel incidit in mortale, non solitus peccare, si cōfiteaturconfiteatur alteri ne perdat opinionem quam habet erga primum confessorem suum.
  Credens se peccaturum proponens tamen non pec…
Credens se peccaturum proponens tamen non peccare, an sit absoluendus

CredẽsCredens se peccaturum proponeusproponens tamẽtamen non peccare, āan sit absoluẽdꝰabsoluendus

  ¶ QVÆritur, si quis propter magnāmagnam consuetudinẽconsuetudinem quāquam habet peccādipeccandi, credit se iterum pecaturũpeccaturum: ipse tamen omnino vult cauere, & proponit non peccare, an sit absoluẽdusabsoluendus? Respō.Respondeo oĩnoomnino, quod sic. Quia si tũctunc non esset absoluendus, | nec etiam quandó dubitaret. Item iste potest facere quod in se est & tamen, quòd non possit tollere hanc formidinem à se. Consuetudo enim relabendi non impedit cùm habeat bonũbonum pro positum, & nihilominus propter experientiam non poterit credere se deinceps non peccaturum, ergo. Et hæc de confessione sufficiant.
  Sequitur de satisfactione, tertia poenitentiæ…
Sequitur de satisfactione, tertia poenitentiæ parte.

Sequitur de satisfactione, tertia poenitentiæ parte.

  Reatus pœnæ an remaneat post contritionem.

Reatus pœnæ āan remaneat post cōtritionemcontritionem.

QVÆritur, in primis vtrum postquàm homo habuit cōtritionemcontritionem de peccatis suis, & confessus est ea, & est in gratia maneat ei aliquis reatꝰreatus poenæ pro quo debeat satisfacere? Respondeo, quod sic. Et patet. 2. RegũRegum. 12. de Dauid cui postpostquam dictum fuit transtulit dñsdominus peccatum tuũtuum à te, iniuncta est poenæ vt moreretur puer ex Bersabe natus. Et | Luce. 3. facite fructus dignos poenitẽtiępoenitentiae & hoc fit per satisfactionẽsatisfactionem. Et Romanos. 6. sicut exhibuistis membra vestra &c. quia si in Tyro, & Sydone, &c. MatthęiMatthaei. 11. Item ecclesia orat pro mortuis. Et habetur etiam. 2. Machaueo. 12. vt à peccatis soluantur, & non solùm à venialibus, sed etiam à mortalibus: cùm dicat ab omni vinculo delictorum, ergo post remissam culpāculpam manet reatus poenæ. Et hoc est certum & de fide. Iam vero.
  Satisfactio quid sit & quomodo possimus Deo s…
Satisfactio quid sit & quomodo possimus Deo satisfacere

Satisfactio quid sit & quomodo possimꝰpossimus Deo satisfacere

  ¶ QVÆritur, quid sit satisfactio? Re spondet. S. Tho. ex Anselmo, quòd satisfactio est compẽsatiocompensatio offensæ præteritæ ad æqualitatem iustitiæ.
  ¶ QVÆritur ergo vtrum aliquis possit satisfacere? Respondeo, quòd satisfactio est pars iustitiæ, iustitia autẽautem exigit æqualitatem. Et si loquamur propriè de ęqualitateaequalitate vt satisfactio importat reddere æquale, dico quod nemo pōtpotest | satisfacere. Quia nemo potest reddere Deo æquiualens, etiam si non peccassemus. Nam Dijs, parentibus & magistris, non potest reddi ęquiualensaequivalens, vt ait AristoAristoteles. Si verò loquamur de æqualitate ꝓportionabiliproportionabili, quādòquando ego facio quod possum, dico quòd hoc modo possumus satisfacere Deo: etiam propriè capiendo satisfacere, vel si vultis ex beneuolentia acceptantis. Ad quæstionem igitur cùm dicitur, an homo possit Deo satisfacere, dico quòd si cōsidereturconsideretur homo secũdũsecundum sua naturalia seclusa gratia nullo modo potest satis facere pro peccato. Quia quicquid possumus dare Deo sine gratia, est nulliꝰnullius momenti. Cùm etiam omnes iustitiæ nostræ sint coram Deo tanquātanquam panus mẽstruatæmenstruatæ: vt ait propheta. Item quicquid possumus facere debemus Deo propter beneficia recepta. 1. Paralip. ca. 29. tua sunt dñedomine oĩaomnia, & quæ de ma|nu tua recepimus reddidimꝰreddidimus tibi. Et sic sine gr̃agratia est impossibile satisfacere deo ad æqualitatẽæqualitatem. Nec etiāetiam sine gr̃agratia ex acceptatione Dei possumus satisfacere. Dicere em̃enim quod Deus acceptat opera nostra est dicere quod illa sũtsunt accepta & grata Deo, sed si homo non habet gratiāgratiam non poterũtpoterunt eius opera esse grata deo. Posset quidẽquidem Deus remittere sua omnipotentia peccata propter actus existentis in peccato, sed hæc non esset satisfactio sed cōdonatiocondonatio pura, & remissio. Secundò potest homo cōsiderariconsiderari in gratia. Et secundũsecundum hanc considerationem, si non habeamus respectũrespectum ad passionem Christi, adhuc non potest satisfacere ad æqualitatem. Quia non sunt cōdignæcondignæ passiones huius tẽporistemporis ad futurāfuturam gloriāgloriam. Item quia illa opera sunt nr̃anostra, & si habent fructũfructum est ex parte Dei. Potest tamen talis satisfacere ex liberalitate acceptantis. Si verò | cōsidereturconsideretur homo in gratia, prout gratia est effectus passionis Christi, sic ꝓprissimèproprissimè, & ad æqualitatem satisfacit Deo: si iungamus merita nostra meritis Xp̃iChristi, qui etiāetiam in quantũquantum homo satisfecit ad æqualitatem iustitiæ, & quātitatisquantitatis.
  Satisfacere potest vnus pro altero.

Satisfacere pōtpotest vnus pro altero.

  ¶ QVÆritur, vtrũvtrum vnus homo possit pro alterius hominis poena satisfacere? V.Verbi g.gratia Petrus post confessionem manet reus ad poenam vt decem, est dubium, an ego possim satisfacere pro illo? Respond.Respondeo ex omniũomnium sententia quod sic. Ita habet vsus ecclesięecclesiae. Nihil enim tam naturale est homini quāquam vt quilibet vtatur re sua vt vult: quare ergo non potero vti hoc ieiunio meo vt voluero? vbi hoc ꝓhibuitprohibuit Deus? possũpossum da re tp̃aliatemporalia mea, q̃requare non spũaliaspiritualia. ItẽItem sufficiẽtissimèsufficientissimè ꝓbat̃probatur ex cōsuetudineconsuetudine eccłięecclesiae in qua vnus pro alio satisfacit. ItẽItem Collosen. 1. dicit, nunc gaudeo in passionibꝰpassionibus meis pro vobis: & adimpleo quæ des|sunt passioni Christi in carne mea pro corpore eius quod est ecclesia. ItẽItem oratio mea valet alteri ad gloriam: iuxta illud orate pro inuicem vt saluemini. Iacobi. 5. ergo etiam ad remittendam poenam. Et si oratio, ergo etiam alia opera bona. Item omnes sumus inuicem membra: vt dicitur Romanos. 12. & Epheseos. 8. sed membra vnius corporis influunt inuicem, ergo.
  Satisfacere pro vno peccato & non pro alio, a…
Satisfacere pro vno peccato & non pro alio, an possit peccator vel pro peccato iam remisso

Satisfacere pro vno peccato & non pro alio, an possit peccator vel pro peccato iam remisso

  ¶ QVÆRItur, vtrum homo possit satisfacere pro vno peccato non satisfaciẽdosatisfaciendo pro alio? vtrum homo existẽsexistens in mortali, possit satisfacere pro poena peccati mortalis iam remissi? RespōdeoRespondeo ex sententia omnium, impossibile est quód quis satisfaciat prius pro poena, quam pro culpa. Et hoc est notum & â nemine dubitatum. Si verò sit in peccato, an possit satisfacere pro poena peccati iam dimissi? Respondeo, quod vel ista opera satisfactoria sunt iniun|cta á confessore vel non: sed voluntariê assumpta. Si secundũsecundum, cōmuniscommunis sententia omnium est quod nihil prossunt. 1. Corinthi. 13. Si tradidero corpus meũmeum ita vt ardeam, charitatem autem non habuero nihil sum, nihil mihi prodest. Item opera illa ex se non sunt æqualia satisfactioni quam debet: nec etiāetiam ex liberalitate acceptantis, quia non acceptantur cum procedant ab inimico Dei, ergo non sunt satisfactoria. Si autẽautem sint iniuncta á confessore, licet Scotus videatur dicere quod valent, tamen S. Tho. 4. d. 15. & Enrrichus, quodlibeto. 8. q. 18. & Adrianus. q. quam de hoc facit. 4. & Palude. 4. d. 15. &. 22. dicunt quod nullo modo valent. Et patet rationibus nunc factis, nullus potest satisfacere sine gratia: remissio enim peccati est maxima amicitia Dei, qua non vtitur nisi erga amicos, ergo. VerũVerum est quod talia opera iniuncta à confessore, & | facta in peccato mortali, adueniente charitate, siue relinquant post se effectũeffectum siue non (hæc em̃enim distinctio friuola est, & nunnunquam placuit viris doctis) viuificantur & acceptantur à Deo: vt benè dicit Caietanus, quia satisfactio est pars sacramenti. Vnde si virtus confessionis reddit, quare non & satisfactionis? hoc piũpium est, sed tutius est implere in gr̃agratia poenitentiāpoenitentiam iniunctāiniunctam. VerũVerum est, quod illa opera satisfactoria iniuncta á confessore, & facta in mortali, quāuisquamuis non valeant ad remissionẽremissionem culpæ, tamen per illa impletur præceptum confessoris, & non tenetur poenitens iterum implere poenitentiam iniunctam.
  satisfactio sit per opera pœnalia.

satisfactio sit per opera pœnalia.

  ¶ QVÆRITVR, vtrũvtrum satisfactio debeat fieri per opera poenalia? Pro huius intelligẽtiaintelligentia oportet prius intelligere, ꝗdquid sit opꝰopus pęnalepoenale. OpꝰOpus poenale idẽidem est quod malũmalum pęnæpoenæ, & malũmalum nihil aliud est quám priuatio boni. Triplex verò | est bonum, honestum, vtile, et delectabile, poena propriè loquendo non est priuatio boni honesti, quia hoc est peccatum, sed est priuatio boni vtilis, vel delectabilis, sicut dare eleemosynam, ieiunare, orare &c. NũcNunc dico quòd satisfactio debet fieri per opera poenalia. Ita est cōiscommunis doctorũdoctorum sententia. Probatur, quia satisfactio est opus iustitiæ offensa autem consistit in hoc quod subtrahimus Deo obedientiam, & accipimus facultatem peccandi quam iure non habebamus. Cùm ergo iustitia tẽdattendat ad ęqualitatemaequalitatem, dignum est quòd satisfaciamus per hoc quòd subtrahamus à nobis quod iustũiustum est, & nostrũnostrum est, pecuniam, vel coenam: sicut in lege fiebat satisfactio per cōtrapassumcontrapassum: oculum pro oculo &c. Confirmatur exemplo Christi qui potens per solāsolam dilectionem Dei satisfacere, satisfecit per opera poenalia. Et quantò opus | fuerit magis poenale, tantò erit magis satisfactorium cęteriscaeteris paribus. Secundò dico (& credo esse probabile ac verum) quòd per omne opus bonũbonum possumus satisfacere: etiam per dilectionem Dei. Hoc tenet Scotus. Et patet, quia etiāetiam inter homines fit satisfactio non solùm per opera poenalia, sed etiāetiam per omnia opera illa quęquae lęsolaeso complacent. Item probatur, quia nullum est opus bonum quod non sit poenale, ergo omne opꝰopus bonum est satisfactoriũsatisfactorium, quia lassat & defatigat hominem, vt contẽplatiocontemplatio, & dilectio, quæ licet sint opera animęanimae, sed sunt animęanimae coniũctęconiunctae corpori: & haberemus magnum laborem si velemus Deum diligere, vel